Opinie

‘Menstruatie is ook een mannenzaak’

Beeld Lizette Schaap

Vrouwen menstrueren en mannen staan daarbij aan de zijlijn. Als het aan Jelle Havermans ligt, komt hier verandering in. ‘De ongesteldheid is geen mythisch geheim.’

Schrijver Maisie Hill lanceerde vorig jaar een boek waarin ze de menstruale cyclus neerzet als iets waar je trots op mag zijn. Period power, de titel van het boek, werd een begrip op Instagram, vooral onder jonge vrouwen en binnen de queer ­community. Daarbuiten heerst nog altijd een taboe op de menstruatie, en vooral mannen blijven wat schaapachtig aan de zijlijn staan.

Hoe zeer gevoelens van schaamte en ongemak aan de menstruatie zijn verbonden, werd in februari mooi beschreven in deze krant door columnist Ashgan El-Hamus: ‘Het is pas bij vrouw vijf, mijn favoriete vrouw van het hele vliegveld, dat, nadat er nog vier vrouwen bij het hele gedoe betrokken worden, er, alsof we middenin een drugsdeal zitten, een pakje maandverband uit een stiekeme doos uit een stiekem magazijn wordt gepakt.’

Spontane bloedneus

In Nederland is het taboe nog niet doorbroken: denk aan vrouwen die met de tampon in de mouw verborgen naar het toilet vluchten of hun ernstige menstruatiepijn verzwijgen tegenover hun omgeving. Op een middelbare school waar ik vorig jaar lesgaf is period poverty een reëel probleem: jonge meiden melden zich ziek omdat hun zakgeld ontoereikend is voor maandverband of tampons. Omdat de school geen producten verschaft blijven de scholieren thuis en missen zo belangrijke lesstof.

Laatst vertelde een vriendin me dat haar vader nog altijd rode wangen krijgt wanneer hij zijn dochters over hun ongesteldheid hoort spreken. Bij veel mannen is er nog veel ongemak en weerstand, ondanks de groeiende transparantie vanuit het vrouwelijk kamp.

In feministische kringen is men de schaamte rondom de menstruatie geleidelijk aan het ­afbreken, maar de meeste mannen werken het taboe nog altijd in de hand. Van een spontane bloedneus kijkt niemand raar op, wanneer een scholiere doorlekt, riskeert ze haar reputatie. Op ’s werelds grootste pornosite Pornhub wordt zichtbare menstruatie geweerd.

De gelauwerde feministische professor Laura Mulvey beschreef al in de jaren zeventig de ‘male gaze’. 

In een van haar invloedrijkste ­essays over film beschrijft ze de term ‘phallocentrisme’: de ideologie dat de piemel het centrale element is in de georganiseerde wereld. Het vrouwelijk geslachtsorgaan beschrijft ze daarentegen als een soort antipenis. De vulva is in het onderbewuste een bloedende wond, die mannen angst inboezemt voor het eventuele verlies van hun fallus.

Tolerantie

De theorie is intrigerend, maar overduidelijk ­afkomstig uit de stoffige, pseudowetenschappelijke keuken van zenuwarts Freud. Dat de weerzin jegens de menstruatie van veel mannen voortkomt uit een onderbewuste angst om de penis te verliezen, lijkt me ongeloofwaardig.

Het lijkt me waarschijnlijker dat de klassieke representatie van de vrouw als rein en kuis wezen hier verantwoordelijk voor is. De westerse vrouw is eeuwenlang uitsluitend afgebeeld als een porseleinen lustobject dat bestaat om de man te dienen. Denk aan de schilderijen uit de renaissance, waarin de afgebeelde vrouw toch vooral aan de esthetische eisen van de (veelal) mannelijke maker moest voldoen.

Een vrouw met een lichaam dat háár eigendom is, een lichaam van vlees en bloed, blijkt voor menig man nog lastig te accepteren. De ­afkeer naar de menstruatie van de man schuilt hem niet in buikkramp of hormonale schommelingen, maar toch vooral in het visuele; het bloed dat de vrouwelijke vruchtbaarheid representeert.

Ook in hedendaagse films en literatuur wordt nog vaak het idee geschetst dat de maagd Maria geldt als ideale representatie van wat een vrouw zou moeten zijn. Dat volstrekt onrealis­tische ideaalbeeld van de vrouw vloeit nog altijd door in de huidige maatschappij.

“Echte chicks poepen niet,” werd er laatst door een jongen geroepen op de middelbare school waar ik lesgeef. De menstruatie zit in een soortgelijk schuitje; mannen bestempelden het eeuwen terug als iets onreins en dus zijn we het collectief vies gaan vinden. In het beste ­geval wordt de menstruatie door mannen getolereerd, maar zelden geaccepteerd.

Dochters voorlichten

Het omarmen van de menstruatie als een natuurlijk gegeven waar niemand langer geheimzinnig over hoeft te doen, is een sleutel tot het afbreken van dat beknellende ideaalbeeld. De ongesteldheid is geen mythisch geheim dat door én voor mannen in de doofpot moet worden gestopt.

De man verschuilt zijn onwetendheid voor implicaties van de menstruatie door deze als een zaak te bestempelen die uitsluitend vrouwen aangaat. Hierdoor vergeten mannen vaak rekening te houden met de menstruatie en de bijbehorende kosten. 

Met kleine, ondersteunende acties kan de man al een verschil maken. Een vader zou de menstruatievoorlichting ­samen met zijn partner kunnen verzorgen, in plaats van de taak uit gemakzucht aan de vrouw over te laten. Op de werkvloer heeft het ook een positief effect wanneer de mannelijke ­manager eens het initiatief neemt om de toiletten van (gratis) maandverband en tampons te voorzien.

Vrouwen zijn druk bezig met een opmars om ongesteldheid bespreekbaarder te maken. De man blijft vooralsnog aan de zijlijn staan, terwijl ook hun interesse en betrokkenheid ­nodig is om het taboe op de menstruatie te doorbreken.

Jelle Havermans, visueel kunstenaar en ­journalist.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden