Opinie

'Media helpen populisten zelf het podium op'

De media smullen van de leugens van politici, schrijft hoogleraar Jan Bouwens. Zo dragen ze bij aan het slimme spel van de populisten en helpen ze die het podium op.

De verzinsels van Boris Johnson om in het brexitdebat de EU in een kwaad daglicht te zetten, werden overgenomenBeeld AFP

In de media werd de overwinning van Donald Trump vorig jaar verkocht als 'Trump geeft stem aan angstig Amerika'.

Wat de media vergeten erbij te ­zeggen is dat de media zelf de verspreiders van de angst op het podium ­zetten. Zoals het in Shakespeares Othello voldoende was voor Iago om bij Othello alleen al de suggestie van overspel te wekken door zijn geliefde Desdemona - die hij vervolgens vermoordt - krijgen populisten van de media alle ruimte om de rol van Iago bij herhaling aan te nemen.

Als een populist aan het woord is, krijgt die met voorrang aandacht omdat zijn uitspraken sexy zijn. Zelfs als de populist afhaakt voor een debat, wordt hij op de voorpagina gezet. Hebben de media zich weleens afgevraagd wat hun rol is in het slimme spel van de populist?

Aan het einde van zijn leven hielp Stalin het verhaal de wereld in dat Joodse dokters hun ­patiënten systematisch vergiftigden. Dit verhaal heeft zijn werk gedaan omdat als prelude op de daarna nog te volgen pogrom vanaf die dag Sovjetburgers weigerden nog langer door Joodse dokters te worden geholpen.

Een soortgelijk verwijt maakte Jeroen Pauw vorig tv-seizoen naar een Brusselse imam toen hij stelde dat het telkens moslims zijn die namens het geloof terreurdaden plegen. Nu valt er aan dat feit niets af te dingen en is er geen twijfel over het belang van terreurbestrijding; de vraag is echter of er enige rechtvaardiging ­bestaat om elke moslim als vijand aan te merken.

Niet met fatsoenlijk debat
Angst voor groepen krijgt houvast in de samenleving door onweerlegbare voorvallen verbonden met individuen toe te schrijven aan de etnische of religieuze groep waartoe het betrokken individu behoort. Door deze relatie te leggen worden onwelkome voorvallen de hele groep aangerekend.

Er is echter geen enkele reden om aan te nemen dat de eerste de beste Nederlands-Tunesische marktkoopman ook maar in de verste verte iets vandoen heeft met radicalisering of ander ongewenst gedrag.

Het is opvallend dat politici niet met het fatsoenlijke debat maar met hun leugens de stemmingen winnen. Zo beweerde Boris Johnson midden in zijn brexitcampagne dat de EU de recycling van theezakjes had tegengehouden, dat het kinderen beneden de acht jaar zou worden verboden ballonnen op te blazen, dat de EU had bepaald hoe groot doodskisten mogen zijn, en dat het Verenigd Koninkrijk per dag 600 miljoen pond moest overmaken naar Brussel.

Jan Bouwens is hoogleraar accounting aan de Universiteit van ­AmsterdamBeeld www.fotogillissen.nl

Allemaal verzinsels om de EU in een kwaad daglicht te zetten. Iemand als Boris Johnson wordt door het volk autoriteit toegedicht en als zijn leugen dan ook nog wordt overgenomen in de media, heeft de gewone stemmer geen of nauwelijks belang bij ontmaskering van de ­leugen. De leugen wordt dan de algemeen ge­accepteerde waarheid.

Boosdoener
Zelfs het feit dat de media op achtergrondpagina's de beweringen van Johnson als aperte onzin neerzetten, werd niet geloofd. Immers, die rechtzettingen stond eenmalig ver weggestopt in de krant en Johnson stond wekenlang met zijn leugens op de voorpagina's.

Johnson hoefde zijn leugens slechts over de tijdsperiode van een maand levend te houden, omdat dat voldoende was om de kiezer mee te krijgen in zijn politieke ambities waarin de EU als boosdoener werd opgevoerd.

De media smullen van de leugens. Het doet er niet toe of wat gezegd wordt waar is of niet. Ook niet of leugens via Twitter of andere middelen worden verspreid. Elke uiting wordt overgeschreven door de media. Zelfs waarheid­checken helpt niet, alleen al omdat voor op de krant de leugen in chocoladeletters wordt afgedrukt en de nuance op pagina 5 in het klein is afgedrukt.

Het is de vraag wanneer media ophouden in de val te trappen die de populist voor hen zet. Wellicht zouden de media zich kunnen spiegelen aan The Huffington Post, die op 26 juli vorig jaar al constateerde: 'We made Trump.' En wat doen we in Nederland?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden