Opinie

‘Mark Rutte heeft zijn zin gekregen en Nederland onherroepelijk schade berokkend’

De EU-leiders hebben eindelijk een akkoord bereikt, maar door Nederlands houding zijn de Europese relaties beschadigd, stellen PhD-onderzoekers Guus Wieman en Jasper Simons. De gevolgen zijn groter dan een bot imago.

Premier Rutte kreeg veel aandacht, maar dat ging ten koste van het Neder­landse krediet bij andere Europese politici.Beeld EPA

De Europese top over de meer­jarenbegroting van de Unie en het coronaherstelfonds is na een aantal dagen tot diep in de nacht vergaderen toch met een akkoord afgesloten. Raadspresident Charles Michel ziet een goede en sterke deal, de Franse president Emmanuel Macron vertrouwt erop dat de gevolgen historisch zijn en de Spaanse premier Pedro Sánchez noemt het zelfs een van de briljantste pagina’s van de Europese geschiedenis.

Zo ver wilde premier Mark Rutte niet gaan, maar hij heeft wel zijn zin gekregen. In het steunfonds zitten minder giften in plaats van leningen dan werd voorgesteld, hogere kortingen op onze overdracht aan de meerjaren­begroting en enige afdwingbaarheid van hervormingen in met name zuidelijke lidstaten. De Nederlandse hoofdrol als dwarsligger lijkt uitbetaald. Maar helaas, dit akkoord is slechts een pyrrusoverwinning.

Machtsverschuiving

Hoewel Rutte nu kan claimen alles eruit te hebben gehaald en dat ‘de Nederlandse belangen goed zijn gewaarborgd’ heeft de strategie van neezegger de Nederlandse reputatie onherroepelijke schade berokkend. Los van de tekortkomingen in de analyse ten aanzien van de politiek-economische situatie in landen als Spanje en Italië waar de laatste weken op is gewezen, heeft het kabinet gevaarlijk spel gespeeld. De Nederlandse positie in Europa is aanmerkelijk verzwakt. Zeker in het licht van dat andere spook dat door Europa waart: de brexit.

Nu het Verenigd Koninkrijk sinds dit jaar geen zeggenschap meer heeft in de Europese Unie, heeft zich een significante machtsverschuiving voorgedaan. Een voorstel van de Europese Commissie wordt aangenomen door de Raad van de Europese Unie bij instemming van 15 van de 27 van de lidstaten als die samen minstens 65 procent van de Europese bevolking vertegenwoordigen.

Hoewel de meerjarenbegroting en het beleid omtrent gevoelige thema’s met unanimiteit worden afgehandeld, wordt zo’n ‘gekwalificeerde meerderheidsbeslissing’ (QMV) gebruikt voor 80 procent van alle Europese wetgeving. Denk hierbij aan visserij, asielbeleid of milieuwetgeving. Zo’n QMV kan geblokkeerd worden door een blokkeringsminderheid. Deze moet uit minimaal vier staten bestaan die samen 35 procent van de Europese bevolking vertegenwoordigen. Een coalitie van landen kan dus eigenlijk pas een vuist maken wanneer ze over zo’n blokkeringsminderheid beschikken.

Vrekkige minderheid

Met het uittreden van het Verenigd Koninkrijk wordt het vormen van zo’n coalitie voor Nederland aanzienlijk moeilijker. De coalitie van vier zuinige/vrekkige landen Nederland, Zweden, Denemarken en Oostenrijk omvat nog geen 10 procent van de Europese bevolking. Zelfs wanneer ze Duitsland en Finland meekrijgen gaat het om nog geen 30 procent.

Deze coalitie zal niet in staat zijn EU-wet­geving te blokkeren, in tegenstelling tot een coalitie van bijvoorbeeld Frankrijk, Italië, Spanje en Portugal (samen 41 procent). Mocht Nederland een rol van betekenis willen blijven spelen binnen Europa, dan zal het Frankrijk en Duitsland te vriend moeten houden.

Op de proef gesteld

Juist het geduld van Frankrijk en Duitsland is onnodig lang op de proef gesteld tijdens deze top. De zuinige/vrekkige vier, onder aanvoering van Nederland, hebben de onderhandelingen onwenselijk lang gedwarsboomd.

De botheid en diplomatieke onhandigheid van Rutte en Wopke Hoekstra konden al niet op sympathie rekenen bij de zuidelijke lidstaten, maar hun halsstarrigheid zal Nederland door de Fransen en Duitsers niet in dank afgenomen zijn. Veel lidstaten zullen minder geneigd zijn Nederlandse belangen te steunen of met Nederland coalities te vormen. Een kapitaal verlies, vooral nu een belangrijke partner, het Verenigd Koninkrijk, uit de Unie is gestapt.

De Europese politiek is er een van geven en nemen. Nederland heeft weliswaar financiële voordelen behaald, maar er zal ook gekort worden op uitgaven die belangrijk zijn voor Nederland. Dit is gebeurd met de opvolger van het Horizon 2020 project voor onderzoek en innovatie, dat Nederland over de afgelopen zeven jaar ruim 3,5 miljard euro heeft opgeleverd. Politiek krediet en een constructieve houding kunnen zich uitbetalen via dezelfde mechanismen. Het weglopen van Macron en de Duitse kanselier Angela Merkel afgelopen zaterdag is er een uiting van dat het krediet van Nederland op begon te raken. Dinsdag traden zij naar buiten met gematigde tevredenheid over het akkoord, maar binnenskamers heerst ongetwijfeld de onvrede over dit proces.

De tijd zal leren waar en hoe deze onvrede zich zal uiten, maar de ervaring leert dat het geheugen van Brussel erg goed is. Rutte of diens opvolger, en daarmee Nederland, zal op termijn last ondervinden van de reputatie­schade. Deze schade is al geleden door de niet constructieve opstelling van Nederland omwille van de staatshuishouding en de hijgende adem in Ruttes nek van zijn politieke concurrenten. Het kabinet moet zich realiseren wat dit ‘succes’ Nederland heeft gekost en zijn houding constructiever vormgeven, voordat Nederland zichzelf in de Europese Unie volledig buitenspel zet.

Jasper Simons. PhD-onderzoeker aan het European University Institute in Florence, politiek econoom gespecialiseerd in Centraal- en Oost-Europa en Europese zaken.
Guus Wieman. PhD-onderzoeker aan het European University Institute in Florence, historicus die zich verdiept in de geschiedenis van statistiek en ­Europese integratie.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden