Opinie

‘Maak zorg eindelijk de hoogste prioriteit’

De zorg en de zorgverleners staan onder zware druk, terwijl de regering weinig voor hen betekent, schrijft docent bestuurskunde Yarin Eski. Hij vraagt zich af of de zorg in 2021 wel de verdiende prioriteit gaat krijgen.

Tientallen ziekenhuizen kunnen een deel van de kritisch planbare zorg niet meer leveren.  Beeld ANP
Tientallen ziekenhuizen kunnen een deel van de kritisch planbare zorg niet meer leveren.Beeld ANP

Woensdag 6 januari 2021: een historische dag! Want ik werd 36 jaar, echt waar. Er waren bizarre Capitoolcapriolen in Amerika, en natuurlijk kwam die langverwachte prik ter bestrijding van de vaccinatievertraging. Nee wacht, ter bestrijding van corona. Nee wacht nog even, voor de volksgezondheid natuurlijk.

Verpleeg­huismedewerker Sanna Elkadiri, met haar 39 jaar maar een paar jaartjes ouder, werd als eerste Nederlander ingeënt met het Pfizervaccin. Ineens wist ik het ideale cadeautje voor mezelf: ook #ikwildieprik en dan eigenlijk nu. Maar wil ik dat wel als de kroegen nog dicht zijn, want cafébezoek heeft voor mij persoonlijk toch echt wel meer prioriteit. En wanneer kan ik dan weer naar m’n werk? Koffieleuten met collega’s? Biosje doen? Dansen in de Marktkantine? Ik wil heel veel weer terug, met name mijn vrijheid. U ook. En natuurlijk willen we een goede volksgezondheid.

We willen ook veel niet. Vooral niet dat bedachte ondenkbare scenario van triage: bepaalde mensen weigeren op de ic te leggen, omdat andere mensen voorrang dienen te krijgen, waarbij leeftijd de grootste rol lijkt te spelen. Hij is 68 jaar, zij is 23 jaar. Dan zij eerst.

Ik trek die redenering even door: ik ben 36, Elkadiri is 39. En dan? Puur op basis van die logica van leeftijdsselectie ga ik dan voor, toch? Ik vind dat niet terecht, want ik lever onderwijs en Elkadiri zorgt voor onze gezondheid, dus Elkadiri vóór Eski. Dat is mijn morele overweging, want een goede volksgezondheid is de basis om vervolgens überhaupt onderwijs te kunnen volgen en geven.

Marijnissen en Wilders

De maatschappelijke bedenkingen rondom triage – hoewel er hoogstwaarschijnlijk geen beslissingen over leven en dood genomen hoeven worden, fingers crossed – laten wel zien dat we eens goed mogen gaan nadenken over wat volksgezondheid en de rol van de zorg erin is. Die inhoudelijke discussie lijkt nu niet echt plaats te vinden.

Zelfs niet op de dag voor die polderprestatieprik, namelijk tijdens het elf uur durende Kamerdebat van dinsdag 5 januari 2021, toen Hugo de Jonge (CDA) en Mark Rutte (VVD) afgemaakt werden door de oppositie, op links en rechts. Zij werden geconfronteerd met de wanorde rondom de vaccinatieroute, de onderbetaalde zorgmedewerkers en andere hulpverleners en de ic-capaciteit. Voor het eerst was ik het eens met Lilian Marijnissen (SP) én Geert Wilders (PVV) tegelijkertijd: injecteer structureel meer geld in de zorg.

Toch ging het tijdens het Kamerdebat weer niet, en eigenlijk allang niet meer, primair om de volksgezondheid en wat die nu behelst. Ik vraag mij af of het dat op enig moment wel heeft gedaan. Rond april en mei vorig jaar was het uit den boze om te zeggen dat de economische gezondheid van Nederland lijdt door de coronamaatregelen: het ging er toen ook om de zorg zo veel mogelijk te ontlasten. Zorgcapaciteit eerst, daarna pas de economie, want we willen levens redden. Inmiddels zijn we wel wat anders gaan denken over die balans tussen economische gezondheid, coronabestrijding en levens redden, want we zien zo veel bedrijven en levens kapot gaan. Op die manier leveren we óók (mentale) gezondheidsjaren in, zeggen critici van het coronabeleid. Daar gaan de zorg en volksgezondheid in de toekomst last van krijgen, wordt voorspeld.

Srebrenica

Nu is er een nieuwe overweging die we eigenlijk niet willen maken, namelijk die van triage: in Nederland mag het nooit zo ver komen dat onze mannen en vrouwen aan het zorgfront moeten beslissen over wie wel en wie niet blijft leven. Op één of andere manier moet ik bij dat zwarte scenario denken aan de soldaten van DutchBat III in Srebrenica die, terwijl zij machteloos stonden tussen leven en dood, getraumatiseerd raakten. Triage en het dagelijks moeten zien hoe coronapatiënten overlijden, hebben eenzelfde effect op het zorgpersoneel: PTSS, zo waarschuwden psychologen al in maart 2020.

Nog een waarschuwing: de zorg om zorg wordt veel belangrijker dan nu ingeschat.

De zorg en volksgezondheid krijgen dus pas serieuze aandacht zodra gezondheidsklachten dóór coronabestrijding duidelijk worden?

Het is de wereld op haar kop! Iets wat de zorgsector zelf al veel langer weet dan u en ik. Waardoor? Doordat zorgpersoneel aan de frontlinie staat bij de afbrokkeling van hun werk: zij willen zo goed als mogelijk een sterke volksgezondheid bevorderen, maar de zorg is afgelopen decennia uitgekleed door privatisering en bezuinigingen. Daar waar de zorg te lang niet politiek geprioriteerd is, zijn de vermarkting ervan en het efficiëntiedenken erachter dat wel. Een keiharde boete die wij nu betalen en waar we alles behalve efficiënt mee omgaan.

Zullen we dan eindelijk, maar dan ook echt ein-de-lijk, de zorg en volksgezondheid weer tot de hoogste prioriteit maken? Gewoon, zodat de volksgezondheid inderdaad primair weer om het volk gaat en veel minder om de markt? Dat er dus vanzelfsprekend veel meer geld gaat naar de zorg en we genoeg zorgcapaciteit hebben, mochten we onverhoopt in vergelijkbare crises komen? Maar dat het land niet meer per se op slot hoeft en de economie juist gezond genoeg blijft? Die zorgprioritering lijkt me een mooi, nee wacht, het mooiste voornemen voor 2021.

Dit is een bijdrage van één van de leden van de Amsterdam Young Academy (AYA), jonge wetenschappers verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit.

Yarin Eski, universitair docent bestuurskunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Beeld SANDER NIEUWENHUYS
Yarin Eski, universitair docent bestuurskunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam.Beeld SANDER NIEUWENHUYS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden