Max Pam en Paul Brill.Beeld Artur Krynicki

Leidt het coronavirus tot nog meer repressie?

PlusMax Pam en Paul Brill

Eén kwestie, twee visies: de Amsterdamse blik en een mondiale kijk op de actualiteit. Deze week: het Chinese virus.

Het alarm bleef uit

Is het een voordeel of een nadeel dat het nieuwe coronavirus juist de kop heeft opgestoken in een totalitaire staat? Kijkend naar de grote blikken bouwvakkers die in Wuhan zijn open­getrokken om in tien dagen twee complete ziekenhuizen uit de grond te stampen, ben je geneigd te denken dat er sprake is van een geluk(je) bij een ongeluk.

Er zijn ook weinig andere landen die in staat moeten worden geacht een dichtbevolkt gebied zo hermetisch af te grendelen als China. Neem India en Pakistan, twee bevolkingsreuzen die me op het gebied van voedselveiligheid en hygiëne een groter risico lijken dan China. Het valt zeer te betwijfelen of men daar zo’n exercitie doeltreffend had uitgevoerd.

In tweede instantie zijn ook de nadelen van China’s totalitaire inslag zichtbaar geworden. Het staat nu wel vast dat het virus al begin december om zich heen begon te grijpen. Was er toen snel alarm geslagen, dan was de kans op verspreiding aanmerkelijk verkleind. Maar net zoals bij de uitbraak van het sarsvirus in 2003 hadden plaatselijke autoriteiten weinig aandrang om met slecht nieuws naar buiten te treden: deels vanwege hun eigen economische belangen, deels uit vrees voor represailles uit Peking.

Andere instanties die een controlerende rol zouden kunnen spelen, hebben in het China van Xi Jinping nog minder ruimte dan in het verleden. In de wetenschappelijke wereld komt het steeds vaker voor dat de schrijvers van studies en rapporten hun werkstuk beginnen met een lofzang op het sublieme gedachtegoed van Xi.

Dan weet je wel hoe het is gesteld met hun vrijmoedigheid bij het presenteren van ongerieflijke wetenschappelijke bevindingen.

Met de media is het nog erger gesteld. Dienstbaarheid aan het bewind is het parool. Tot tien dagen geleden was het nieuws van de virus­uitbraak niet verder gekomen dan pagina 4 van het Volksdagblad. Onderwijl stond de voorpagina bol van de loftuitingen over Xi en de bloeiende economie. Op televisie was de zaak tot dan toe weggestopt in het staartje van het avondjournaal.

Er wordt wel gezegd dat de macht van de Chinese communistische partij is geënt op een stilzwijgende afspraak met de bevolking, die in ruil daarvoor bescherming en meer welvaart krijgt. Aan die bescherming heeft het in de beginfase van de virusuitbraak behoorlijk geschort. We weten niet hoeveel slachtoffers de coronacrisis in totaal zal maken, maar duidelijk is wel dat de schade aanzienlijk zal zijn, en dat dit een forse smet is op het blazoen van de als een nieuwerwetse keizer regerende Xi.

Paul Brill

Nog meer repressie

In 2006 maakte ik met de sinoloog Rik Schipper een reis van een maand door China, veel te kort om het land enigszins te begrijpen. Wat ik wel begreep, is dat het communistische China het kapitalisme had omarmd. Het land van kameraad Mao wordt weliswaar centralistisch geleid door de communistische partij, maar om welvaart te creëren was men tegelijkertijd overgegaan tot een ongebreideld kapitalisme waar het Westen nog een puntje aan kan zuigen. Niemand kijkt nog op van een Chinese miljardair die ergens ter wereld een voetbalclub koopt waarvan hij een dag tevoren het bestaan nog niet wist. De vrije toegang tot consumptiegoederen moet de bevolking tevreden houden, zodat de politieke macht moeiteloos in handen kan blijven van de partij en haar bezongen leider.

Intussen is China nog meer een wereldmacht geworden, waarbij handig gebruik is gemaakt van de naïviteit van buitenlandse investeerders. Zo herinner ik mij dat Danone in China een zuivelfabriek had neergezet. Kort daarna bouwden de Chinezen een kopie van die fabriek. Toen Danone juridische stappen wilde ondernemen, werd hun schip met grondstoffen in Shanghai aan de ketting gelegd. De Franse kapitein werd in de gevangenis gegooid. Trump heeft volkomen gelijk wanneer hij een einde wil maken aan deze diefstal van intellectuele eigendommen.

De bevolking wordt dag en nacht digitaal gemonitord. Wie te laat zijn huur betaalt of een andere negatieve aantekening heeft, komt de trein niet meer in. Politieke tegenstanders krijgen lange gevangenisstraffen of belanden in concentratiekampen. Van de uit Hongkong gedeporteerde demonstranten is niets meer vernomen.

De uitbraak van het coronavirus doet de angstige vraag rijzen of de communistische partij daarin een aanleiding ziet om de repressie nog meer te vergroten. Daarbij speelt op de achtergrond dat het Peking de laatste tijd nogal tegen heeft gezeten. Men heeft geen idee wat men met Hongkong aan moet en op Taiwan zijn de verkiezingen uitgelopen op een demonstratie tegen het Chinese vasteland. Zulke tegenslagen heeft China in jaren niet meer meegemaakt. Binnenlands groeit de ontevredenheid.

De Nederlandse regering en bedrijven zouden de conclusie moeten trekken dat het moreel zeer bedenkelijk is om met China te handelen in hoogwaardige materialen. Geef ASML geen toestemming voor de verkoop van chips aan China en zie af van deelname door Huawei aan het 5G-netwerk. Toch lees ik dat KPN voor zijn Chinese partner Tencent een app heeft gemaakt waarmee ook in Europa verblijvende Chinezen kunnen worden gevolgd. Dat is een schending van mensenrechten. Het Nederlandse parlement dient KPN ter verantwoording te roepen voor zijn Chinese activiteiten.

Max Pam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden