Opinie

'Leerlingen zien nut van huidige geschiedenisles niet'

Leerlingen zien het nut van geschiedenisles niet, stellen Dick van Straaten en Arie Wilschut, beide historicus, lerarenopleider en onderzoeker aan de HvA, in dit opiniestuk. Om ze wel iets te laten leren van het verleden is volgens hen ander onderwijs nodig.

Loopgraven en prikkeldraad bij de Somme in Frankrijk. Wat die geschiedenis betekent voor vandaag, hoort volgens Dick van Straaten en Arie Wilschut thuis in de les. Beeld AP

De Franse president Macron verbond aan de herdenking van het einde van de Eerste Wereldoorlog, honderd jaar geleden, een scherpe waarschuwing. Het heroplevende nationalisme is een bedreiging voor de toestand in de wereld, aldus Macron.

Nationalisme moet scherp onderscheiden worden van patriottisme. Nationalisme was een belangrijke oorzaak van het uit de hand lopen van internationale spanningen in 1914.

Met zijn waarschuwing deed Macron iets wat op school zelden gebeurt: verbanden leggen tussen verleden, heden en toekomst. Bij lessen over de Eerste Wereldoorlog leggen geschiedenisleraren standaard uit wat de oorzaken waren (militarisme, nationalisme, blokvorming in bondgenootschappen) en wat de aanleiding was (de moord op de Oostenrijkse troonopvolger in Sarajevo).

Op het proefwerk moeten ­leerlingen vooral laten zien dat ze dat vaktechnische onderscheid tussen oorzaken en aanleiding goed begrepen hebben. Maar geen enkele vraag gaat over de betekenis hiervan voor het heden.

Kennis
Geschiedenis bestaat voor veel mensen uit kennis. Weten wat er gebeurd is. Soms in zoverre serieus dat je er een goed cijfer mee kunt halen als je je op tijd de juiste feiten herinnert. Soms als iets wat je kunt gebruiken bij een tv-quiz. Soms als iets waar je vertederd naar kunt kijken in een museum: kijk toch eens hoe simpel ze vroeger leefden.

Kennis van het verleden heeft op al die manieren niets met het heden en de toekomst te maken. Het is geen kennis die je verder helpt, kennis die je kunt gebruiken. Voor leerlingen is het weinig motiverend om iets te leren waar ze voor hun gevoel weinig aan hebben.

Het heeft bovendien weinig zin, want kennis die je niet gebruikt, vergeet je ook weer snel. Ondanks alle moeite die geschiedenisleraren op school doen om de kennis erin te stampen, weten de meeste mensen verbazend weinig over hoe het vroeger was.

Ook de eindexamens geschiedenis helpen weinig om het vak zinvoller te maken. Ze gaan hoofdzakelijk over een aantal willekeurig gekozen thema's waarover leerlingen feiten uit hun hoofd moeten leren.

Die feiten worden op het examen teruggevraagd. De thema's worden om de paar jaar vervangen door andere, dus heel belangrijk kan die feitenkennis niet zijn. Anders zou het wel kennis zijn die iedereen permanent beschikbaar zou moeten hebben.

Het is voor leerlingen dan ook moeilijk te begrijpen waarom zij ineens alles moeten weten over 'Steden en burgers in de Lage Landen 1050-1700', terwijl dat voor een vorige generatie nog 'Duitsland 1871-1945' was. De examen­thema's beantwoorden nooit een relevante vraag over verleden, heden en toekomst, op de manier waarop Macron dat deed met de Eerste Wereldoorlog.

Een echt vak
Toch is er veel voor te zeggen om geschiedenis niet op te vatten als memoriseertechniek, maar als een echt vak, een denkwijze die je helpt om de wereld beter te begrijpen.

Op de Hogeschool van Amsterdam hebben we een uitvoerig onderzoek gedaan - inclusief een promotietraject - naar de manier waarop geschiedenis relevanter kan worden door systematisch verbanden te leggen tussen verleden, heden en toekomst. Dat kan bijvoorbeeld door historische situaties met elkaar en met het heden te vergelijken.

Een van de onderdelen was een project over vluchtelingen vroeger en nu, waarin Joodse vluchtelingen in Nederland in de zeventiende eeuw, Belgische vluchtelingen in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog (een miljoen vluchtelingen binnen een maand in een land van destijds 6 miljoen inwoners!), Cubaanse vluchtelingen in de Verenigde Staten en nog enkele andere situaties met elkaar en met het heden werden vergeleken.

Leerlingen en leraren waren positief over ­deze aanpak. Hun beleving van relevantie van geschiedenis nam meetbaar toe. Het kan dus best anders met geschiedenis. Maar daarvoor zouden in de eerste plaats de eindexamens, en vervolgens ook de aanpak in de leerboeken, grondig op de schop moeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden