Maarten Mol Artikel Beeld Sjoukje Bierma
Maarten Mol ArtikelBeeld Sjoukje Bierma

Laten we allen Tsjevtsjenko lezen, ter wederopstanding van het aangevallen Oekraïne

PlusMaarten Moll

Maarten Moll

Moeten we dan ook de Russen uit de boekenkasten bannen?

Onzin, natuurlijk.

Dus pakte ik Verre jaren, het eerste deel van de zesdelige autobiografie van Konstantin Paustovski (1892-1968). Geen toeval. De eerste zin luidt: ‘Ik zat in de hoogste klas van het Kijever gymnasium toen ik een telegram kreeg met de mededeling dat mijn vader op ons landgoed Gorodisjtsje bij Belaja Tserkov op sterven lag.’

Verre jaren speelt zich hoofdzakelijk af in Oekraïne.

Paustovski is een lyricus, en een onverbeterlijke romanticus, ook in tijden van oorlog. En dat spiegelt zich in hoe hij schrijft over de wereld van het vroeg negentiende-eeuwse tsaristische Rusland.

Met veel liefde schrijft hij over zijn tijd in Kiev, het platteland van Oekraïne en ook Odessa (ook te lezen in het vierde deel: De tijd van de grote verwachtingen). Opmerkelijk is dat al op de derde bladzijde van Verre jaren de oervader van de moderne Oekraïense literatuur wordt genoemd: Taras Tsjevtsjenko.

Dat gaat zo: ‘Behalve het Laatste Oliesel erkende tante Dozja geen enkel kerkelijk ritueel. Háár bijbel was ‘De speler van Kobza’, dat weggeborgen lag in ene met ijzer beslagen koffer en net zo met druppels kaarsvet volzat en door de tijd vergeeld was als een echte bijbel. Soms haalde tante Dozja het boek ’s nachts tevoorschijn en bij het licht van een kaars las ze dan het gedicht ‘Katarina’ waarbij ze met een punt van haar donkere omslagdoek voortdurend de tranen uit haar ogen wiste.’

Deze Tsjevtsjenko, in de spelling van de vertaler in de noot onderaan de bladzijde, wordt ook gezien als de man die een belangrijke aanzet heeft gegeven tot de ‘vorming van de moderne Oekraïense taal’. Dat laatste las ik op Wikipedia, waar ik ook deze zin oppikte, die ik u niet wil onthouden: ‘De titel Kobzar wordt af en toe ook gebruikt voor het literaire oeuvre van Sjevtsjenko en wordt ook beschouwd als het symbool van de Oekraïense literatuur en een wederopstanding van Oekraïne. De literatuur van Sjevtsjenko heeft een werking op de nationale geest van Oekraïense bevolking.’

Laten we allen Tsjevtsjenko lezen, ben ik dan geneigd te roepen, ter wederopstanding van het aangevallen Oekraïne.

Overigens is zijn Nederlandse naam dus Taras Sjevtsjenko, maar is zijn werk dan weer niet vertaald in het Nederlands, zover ik weet. Wel in het Engels. The complete Kobzar. The Poetry of Taras Shevchenko.

En op boekwinkeltjes.nl is hij ook te vinden in het Duits, onder de naam Taras Schewtschenko. Ausgewählte Gedichte, in 1911 bij Xenien-Verlag in Leipzig verschenen.

Dat gedicht dat tante Dozja las, is in het Engels vertaald onder de titel Katerina. Ook met de ogen van nu gelezen is het een soort strijdlied, ik citeer het begin:

Fall in love, O dark-browed maidens,

But not with the Moscali, *2)

For Moscals — they’re foreign folk,

Bringing naught but grief.

The Moscal will love in jest,

And in jest abandon;

Return to his native land

Tsarist army soldiers and officers were called Moscali after Moscow, the capital of Russia’, staat in de noot.

Laten ze vooral in Oekraïne in dit gedicht geloven.

Maarten Moll schrijft over dagelijkse beslommeringen in de stad. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? m.moll@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden