Johan Fretz.Beeld Artur Krynicki

Kunst als linkse hobby. Dat sentiment is nooit meer verdwenen

PlusJohan Fretz

De regering is een grote brand aan het blussen, dus met kritiek moet je nu zorgvuldig zijn. Toch begon er de laatste weken iets te knagen. Waarom sprak het kabinet nooit eens over kunst en cultuur als het ging over de getroffen sectoren? Waarom was er, in tegenstelling tot bij veel buurlanden, geen noodfonds opgericht voor de kunsten? Kwam het gewoon niet in ze op of was dit de zoveelste grove schoffering van de sector?

Het is nu bijna tien jaar geleden dat het eerste kabinet Rutte ongenadig hard in de kunsten snoeide. Die klus werd geklaard door de voortdurend gnuivende staatssecretaris Halbe Zijlstra, een man die er trots op was dat hij niets met kunst en cultuur had. Halbe Zijlstra was Eric Wiebes avant la lettre. Een fantasieloze man, hoewel hij later wel in staat bleek een enerverend verblijf in Poetins datsja uit zijn duim te zuigen.

Zelf was ik in 2010 net afgestudeerd aan de Toneelschool en toog ik met duizenden andere (oud-)studenten naar het Malieveld voor een protest. Niet zozeer tegen het feit dát er bezuinigd werd, dat begreep iedereen, het was crisis. Het ging erom dat het zo visieloos en buitenproportioneel gebeurde en dat het gepaard ging met een sadistisch genoegen en dedain, waarin kunst werd afgeschilderd als linkse hobby.

Dat sentiment is nooit meer helemaal verdwenen. In Frankrijk houden ze van hun cinema, in Duitsland en Engeland koesteren ze hun theater en literatuur. Maar in Nederland wordt alles wat niet in geld valt uit te drukken, steevast weggezet als bijzaak. Het zal de botte koopmansmentaliteit zijn. Toch is het tragisch dat een land waarin het al bijna twintig jaar onafgebroken gaat over het behoud van onze cultuur, zo weinig liefde voor diezelfde cultuur toont.

Een hele generatie makers studeerde af met het besef dat ze zelf nieuwe manieren moesten gaan verzinnen om de kunsten levend te houden. Velen pakten die handschoen strijdbaar op. En niet alleen de nieuwe garde. Vrije producenten investeerden met veel eigen risico in nieuwe producties en talenten, (gesubsidieerde) gezelschappen gingen op zoek naar alternatieve geldstromen. Zij zetten de luiken open en halen sindsdien een significant deel van hun inkomsten uit private donoren, crowdfunding en kaartverkoop.

Kortom: ze lieten zich niet liefdeloos op de grond smijten. Ze gingen gewoon nog wat harder werken en deden eigenlijk precies wat er van ze werd gevraagd, ook al gebeurde dat zo respectloos. Ook al had je af en toe nog een Wiebes, die weer eens zei dat een musicus in het Concertgebouw een hobbyist was. Ze haalden hun schouders op en gingen door.

Des te pijnlijker dat er nu opnieuw zoveel ophef moest komen, voordat minister Van Engelshoven, nota bene iemand van zelfbenoemde cultuurpartij D66, over de brug kwam met een steunfonds van 300 miljoen euro. Eerst wordt de sector jarenlang aangespoord om onafhankelijker en commerciëler te worden, maar wanneer het er echt om gaat, wordt die ondernemingszin geenszins beloond.

Het gaat niet eens om dat geld, het gaat om erkenning, of eigenlijk: het chronische gebrek daaraan. Terwijl kunst en cultuur toch echt de zuurstof zijn voor de ziel. En als deze periode iets duidelijk maakt, dan is het wel dat we echt niet altijd genoeg hebben aan dat gigantische aanbod van Netflix. Dat de magie er soms juist in schuilt dat je erbij moet zijn. Live. In een theater. Waar je naast elkaar zit. Waar het alleen op dat moment gebeurt.

Het zou fijn zijn als dat besef door deze crisis ook tot Den Haag doordringt.

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij heeft een wekelijkse column in Het Parool.

Reageren? j.fretz@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden