Opinie

'Klootjesvolk, sorry voor die hoogmoed'

De opkomst van (lokale) populistische partijen, is volgens schrijver en journalist John Jansen van Galen toe te schrijven aan het dedain voor het 'klootjesvolk' uit de jaren zestig.

Na de moord op Fortuyn brak de woede pas echt los. Beeld anp

Dit jaar vieren, of herdenken, we het gouden jubileum van de roemruchte Jaren Zestig.

Het is de aanduiding van een ongeorganiseerde, overal ter wereld opduikende beweging van een jonge generatie die zich keerde tegen autoritair gezag en opkwam voor persoonlijke vrijheid, ook in seksueel opzicht. Het toppunt was ­wellicht de uitbarsting van verzet in mei '68 te ­Parijs.

Neerbuigendheid
'Onder het plaveisel ligt het strand,' was daar de leuze. Met andere woorden: als we ons ontdoen van de 'vervreemding' waarin de moderne maatschappij ons wringt, breekt het paradijs aan. Het was een opgetogen, optimistische golf van jeugdige overmoed.

Maar het was ook, zie literatuurwetenschapper en dichter Geert Buelens in De Jaren Zestig, een cultuurgeschiedenis (1018 pagina's!), een beweging die in het Westen gekenmerkt werd door neerbuigendheid tegenover 'gewone mensen'.

'Klootjesvolk', noemden de Amsterdamse provo's de massa van burgers en al werd ontkend dat dit beledigend bedoeld was, je kunt het toch moeilijk anders uitleggen, vooral als je hoorde met welk dedain provo's praatten over mensen wier aspiraties niet verder reikten dan een autootje en een televisietoestel: tevreden rokers, verslaafde consumenten.

Nog niet zover
Verwante bewegingen als Nieuw Links in de PvdA voelden zich niet minder verheven boven de gewone man. Als die zich niet ontvankelijk toonde voor radicale standpunten, heette het dat hij of zij 'nog niet zover was'. Een omschrijving die PvdA-voorzitter André van der Louw graag van tegenstanders gaf was dat ze 'niet goed konden meekomen'.

Hier was inderdaad 'de verbeelding aan de macht', maar dan in de zin van stiekeme inbeelding, dat je beter was dan andere mensen. Wie liever naar The Sound of Music luisterde dan naar The Beatles had niet een andere muzikale smaak, maar 'was nog niet zover'.

John Jansen van Galen, schrijver en journalist. Beeld anp

Het linkse kabinet-Den Uyl, dat voor Nederland het politieke hoogtepunt was waarin de jaren zestig uitmondden, wilde de samenleving verdelen in progressief versus conservatief. Maar de meeste mensen willen geen verdeling, ze willen juist eensgezindheid. Den Uyl was realist genoeg om dat te beseffen.

Gidsland
Nieuw Links echter wilde niet alleen Nederland tot 'gidsland' van de wereld maken, maar eigenlijk ook het linkse menstype tot voorbeeld voor alle Nederlanders. Links straalde uit beter te weten wat goed was voor de ­mensen dan de mensen zelf. Die arrogantie kwetste een groot deel van de bevolking, die toen een 'zwijgende meerderheid' vormde.

Een luide reactie liet lang op zich wachten. PvdA, VVD en CDA bleven nog dertig jaar de grootste partijen. Pas in de nieuwe eeuw brak de wrok van het 'klootjesvolk' door de dijken.

Het is geen wonder dat bij die doorbraak een man vooropging die in alles een product was van de jaren zestig: vrijgevochten, exhibitionistisch, seksueel uitbundig. Pim Fortuyn had zelfs gevolg gegeven aan het parool zich aan te sluiten bij het communisme om het proletariaat naar de revolutie te geleiden. Hij kende het klappen van de zweep en ook de woede die dit opwekte bij de familie Doorsnee.

Neerbuigendheid
Daarop volgde de opmars van LPF, PVV, Forum voor Democratie en nu de 'lokale' populisten. Klaarblijkelijk heeft de besturende kaste nog niet door hoe 'gewone mensen' zich gekrenkt voelden door de intelligentsia.

Ik pleit mijzelf niet vrij. Nog zie ik voor mij hoe vrolijk wij ons op de redactie van de Haagse Post soms maakten als een vakbondsman bij een interview thuis 'een pijpje Vivo-pils' (thans vergelijkbaar met Aldi of Lidl) was geschonken. Zo'n man was toch niet serieus te nemen!

Bij de VPRO-radio zonden we rechtstreeks uit vanuit de Haagse Schilderswijk en draaiden daarbij plaatjes van Johnny Hoes (vergelijkbaar met Frans Bauer), die we anders nooit zouden kiezen. Zogenaamd om de gewone man tegemoet te komen, die echter heus wel ­inzag dat wij hem met die muziek voor ons karretje wilden spannen.

Die neerbuigendheid van de jaren zestig breekt ons een halve eeuw later nog bij elke verkiezing op. Dat mag ook wel herdacht worden.

Na de verkiezingen

Niets missen van het vervolg op de Amsterdamse gemeenteraadsverkiezingen? Like Amsterdam Kiest op Facebook

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden