Opinie

'Klaver moet leren van de fouten van Wilders'

Geert Wilders maakte de afgelopen jaren de fout zich te laten isoleren, terwijl andere partijen zijn PVV imiteerden. Volgens universitair hoofddocent ­politieke communicatie Joost van Spanje dreigt GroenLinks hetzelfde te doen.

Fractievoorzitters (VLNR) Sybrand Buma (CDA), Klaas Dijkhoff (VVD), Rob Jetten (D66), Thierry Baudet (FvD), Geert Wilders (PVV), Lodewijk Asscher (PvdA), Jesse Klaver (GroenLinks) en Lilian Marijnissen (SP) in de pauze van het RTL Verkiezingsdebat in de Rode Hoed. Beeld anp

Het was afgelopen maand een grote groep: kiezers die van de PVV overstapten naar Forum voor Democratie. Verscheidene onderzoeken wijzen uit dat een fors deel van de kiezers die 20 maart op FvD hebben gestemd, twee jaar eerder bij de Tweede Kamerverkiezingen op de PVV stemde.

Dat deel zou steeds groter zijn geworden: van 22 procent in november 2017, via 25 procent in oktober 2018 tot 31 procent afgelopen maand (bron: Maurice de Hond en Ipsos). Kortom, steeds meer kiezers van FvD zijn afkomstig van de PVV.

Cordon sanitaire
Achteraf is het gemakkelijk om over het hoofd te zien hoe bijzonder de uitstroom uit de PVV is. Jarenlang braken verklaard tegenstanders zich het hoofd over hoe de partij te bestrijden. Tevergeefs.

De PVV wist verkiezingszeges te boeken die vriend en vijand versteld deden staan. Kiezers leken hondstrouw en Wilders was niet uit de media te slaan. Twee jaar lang was hij bovendien wellicht de machtigste man in ons land, als gedoger van Rutte I. In 2012 blies hij in zijn eentje dat kabinet op.

Wat heeft die grote uitstroom van kiezers op gang gebracht? Aanhangers van PVV en FvD ­lijken sterk op elkaar en zijn vooral tegen immigratie (bron: NKO, Maurice de Hond, Ipsos), net als beide partijen.

Dat partijen ideologisch dicht bij elkaar staan, maakt kiezersverschuivingen waarschijnlijker - maar óf en zo ja, wannéér die verschuivingen inderdaad optreden, blijft de vraag. Waarom bleven die kiezers de PVV niet trouw? Waarom kozen ze vorige maand massaal voor Forum?

Geïsoleerde positie
Komt dit door de geïsoleerde positie van de PVV? CDA en VVD hebben gezegd nooit meer met Wilders in zee te gaan na zijn opzeggen van de gedoogconstructie in 2012.

In 2014 was CDA-leider Sybrand Buma stellig: "Dat doe ik niet nog een keer." En in 2017 zei VVD-leider Mark Rutte dat de kans op regeren met de PVV 'nul' was. Hiermee was de buitensluiting van Wilders compleet. Maar voor een effect op kies­gedrag is louter isoleren niet voldoende.

Er moet ook worden geïmiteerd. Dat een partij is buitengesloten, hoeft haar geen kiezers te kosten. In België bijvoorbeeld heeft Vlaams Belang jarenlang zeges aaneen­geregen, ondanks een cordon sanitaire.

Dat ­cordon werd voor Vlaams Belang pas een probleem toen een andere partij haar kernboodschap ging kopiëren. Plots liepen de kiezers en masse over naar die andere partij, de NVA. Iets soortgelijks lijkt Wilders te overkomen: kiezers zien dat hij niets gedaan krijgt. Misschien krijgt FvD wél die zaken voor elkaar.

Kwetsbaar
FvD-leider Thierry Baudet lijkt hiervan te hebben geleerd. Net als LPF-leider Pim Fortuyn in 2002 stuurt hij aan op samenwerking. Fortuyn smeedde direct na de gemeenteraadsverkiezingen een college in Rotterdam; Baudet had op 21 maart al een gesprek over collegevorming in Zuid-Holland.

Ook onderstreept hij telkens zijn bereidheid tot het sluiten van compromissen. Alles om te voorkomen dat hij in eenzelfde geïsoleerde positie komt als Wilders - voor zover dat nog mogelijk is.

Joost van Spanje, Universitair hoofddocent ­politieke communicatie, ­Universiteit van Amsterdam. Beeld privéfoto

FvD probeert dus het scenario van imitatie en isolatie af te wenden. Een andere partij, GroenLinks, doet dat niet. Dit terwijl die partij nu al geïmiteerd wordt en isolatie dreigt.

Het eerste, imitatie, gebeurt al: zie de plotselinge vergroening van CU, D66 en PvdA. En voor het tweede, isolatie, is GroenLinks kwetsbaar om drie redenen. Ten eerste: in de senaat heeft het kabinet, om een meerderheid te halen, allerlei alternatieven voor GroenLinks.

Ten tweede is GroenLinksleider Jesse Klaver in 2017 tot tweemaal toe vrij plots weggelopen van onderhandelingen met VVD, CDA en D66. Ook op dit punt dringt de vergelijking met Wilders in 2012 zich op - zij het in mildere vorm.

Ten derde speelt GroenLinks hoog spel. Terwijl de PvdA eerder concessies zou vragen die minder gevoelig liggen bij VVD en CDA, zoals op gebied van pensioenen, legde Klaver eisen op tafel over het vliegveld Lelystad en over het sneller verlagen van de energierekening. Zijn toon was hoogdravend: "Na 20 maart zijn we nodig voor een meerderheid" en: "We gaan Rutte aan zijn belofte houden."

GroenLinks­coryfee Paul Rosenmöller voegde hier nog eens aan toe: "Het kabinet heeft ons nodig als ze de klimaatmaatregelen waar willen maken." Allemaal niet erg uitnodigend.

GroenLinks moet oppassen dat de partij niet voor lange tijd aan de zijlijn blijft. Want waarom zouden groene kiezers dan niet overstappen naar een concurrent die wél meedoet? Hoog tijd dat Klaver en Rosenmöller beseffen dat het kabinet niet alleen GroenLinks nodig heeft, maar GroenLinks ook het kabinet. Anders zijn haar nieuwe kiezers zo weer weg. En dat kan snel gaan.

Daar kan Wilders over meepraten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden