Art Rooijakkers en zijn twee dochtertjes. Beeld Artur Krynicki

Ken je die foto van de klimaatstakers? Die bestaat niet!

Plus Art Rooijakkers

De tweeling Puk en Keesje, geboren in 2017, zijn kinderen van de 21ste eeuw. Wat houdt dat in en hoe ziet hun leven straks eruit? Vader Art Rooijakkers gaat op onderzoek uit. Vandaag: geloven mijn dochters het nieuws nog?

Of ik die foto van de puinhoop op het Malieveld had gezien, nadat die klimaataanstellers waren vertrokken. Protesteren voor een schonere wereld, maar zelf hun troep opruimen, ho maar. Aan die woorden van een kennis moest ik deze week denken toen ik in het Zeeuwse dorpje Oost-Souburg een sticker zag met de tekst ‘NOS = FAKE NEWS’.

Opvallend, want voor zover ik kon ontdekken wijdde de NOS eind 2018 voor het laatst een nieuwsbericht aan het dorp, iets over gestolen kerstbomen. Dat was het grootste nieuws dat in een jaar uit het dorp kwam. En toch dat wantrouwen naar de journalistiek.

De zorgen over fake news zijn steeds wijder verspreid, dat blijkt, dus kunnen mijn dochters later het nieuws nog wel geloven? Bart Brouwers, hoogleraar journalistiek en mediastudies aan de Rijksuniversiteit Groningen, meent ‘dat je dochters er goed aan doen om heel wantrouwig te zijn’. “Dat klinkt negatief, maar daarmee ontwikkelen ze een schild tegen desinformatie.” Volgens Mark Deuze, hoogleraar media­studies aan de UvA, is journalistiek ‘geen doorgestoken, maar een afgescheurde kaart’, die nooit de gehele situatie kan beschrijven.

“Journalisten vertellen niet de waarheid, maar een selectie van de waarheid. Eigenlijk is het met nieuws hetzelfde als met frikandellen. Die willen we allemaal eten, maar hoe ze gemaakt worden, willen we niet zien.”

Volgens de schrijver van het boek Leven in media is er niet meer nepnieuws dan vroeger. “Was vijftig jaar geleden maar eens in een Zeeuws café gaan zitten, daar werd ook veel flauwekul verkocht. Enige verschil is dat we het nu op sociale media allemaal zien. Voor linkse mensen is het fijn om te denken dat bijvoorbeeld Trump verkozen is dankzij nepnieuws, dat zijn stemmers beter hadden geweten als ze beter waren geïnformeerd. Maar dat is onzin.”

Toch noemt Brouwers, die in de raad van toezicht van de NOS zit, het wantrouwen in de journalistiek een serieus probleem. Hij haalt een Reutersonderzoek aan waarin 53 procent van de Nederlanders aangeeft vertrouwen te hebben in de media. Een cijfer waarmee we bij de top van Europa horen. “Dan kan je zeggen: het valt mee, maar de cijfers zijn laag en gaan al jaren achteruit. Dat is zorgelijk. We zouden een basisnieuwsvoorziening als de NOS, waar we onze ‘gedeelde feiten’ vandaan halen, moeten koesteren. Met fakenewsstickers val je iets aan dat van groot belang is voor de samenleving.”

Mede daarom is het, volgens de hoogleraren, van cruciaal belang dat mijn dochters ‘mediawijsheid’ opdoen. Volgend jaar wordt het vak opgenomen in het lespakket op middelbare scholen. Deuze: “Maar dat kan ook weer doorslaan in cynisme, het idee dat alles doorgestoken kaart is, wat kan leiden tot nieuwsvermijding.”

Een houding die ik herken van mijn kennis. De foto van het Malieveld bleek een foto van de troep die bezoekers van Pukkelpop achterlieten. Maar dat geloofde hij dan weer niet.

Voor deze rubriek werkt Art Rooijakkers ­samen met studenten (Condor) van de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden