Opinie

‘Kabinet van sociale rechtvaardigheid kan op stabiele meerderheid rekenen in beide Kamers’

Nu de formatie nog vast lijkt te zitten, ziet Niko Koffeman een kans voor liberalen en socialen om samen te werken. Hij pleit voor een kabinet zonder confessionelen.

Forse inkrimping van met name de melkveehouderij een unieke kans bieden op de groene koers die de VVD eerder voor ogen stond, maar die er niet van kwam. Beeld Hollandse Hoogte / Sander Koning
Forse inkrimping van met name de melkveehouderij een unieke kans bieden op de groene koers die de VVD eerder voor ogen stond, maar die er niet van kwam.Beeld Hollandse Hoogte / Sander Koning

Niets zo veranderlijk als een coalitie. Na het vastlopen van de formatie voor de zomerstop en de aanhoudende impasse bij de start van het nieuwe parlementaire seizoen, is het tijd voor onconventionele oplossingen.

Er ligt een concept van meer dan honderd jaar oud, dat nu actueler is dan ooit: een kabinet van sociale rechtvaardigheid, gevormd door liberale en sociale partijen, zonder confessionelen. Naar het voorbeeld van het kabinet-Pierson, dat in 1897 werd gevormd door liberalen die noodzakelijke maatschappelijke hervormingen wilden doorvoeren.

Een coalitie op hoofdlijnen, waarbuiten kan worden geregeerd met wisselende meerder­heden in de Kamer, biedt grote kansen. Een combinatie van de liberale partijen VVD en D66 (samen goed voor 58 zetels) en sociale partijen als PvdA, SP, GroenLinks en de Partij voor de Dieren (samen goed voor 32 zetels) zou op een stabiele meerderheid kunnen rekenen van 90 zetels in de Tweede Kamer en 40 zetels in de Eerste.

Het recent verschenen IPCC-rapport, in aanvulling op de uitdagingen voor de Nederlandse politiek op het gebied van stikstof, fijnstof, zoönosen en woningnood, maakt een dergelijke politieke klimaatverandering meer dan wenselijk.

‘Moeite met bio-industrie’

In 2009 zei de toenmalig fractievoorzitter van de VVD al in de Kamer: “Ik heb altijd grote moeite gehad met de bio-industrie, met dat ­stapelen van varkens op een mensonwaardige manier. Dierenwelzijn staat voor ons zeer hoog op de verlanglijst. U kunt daarvoor altijd bij ons terecht.”

Waar een groep die zichzelf duidde als ‘klassiek-liberaal’ recent samenwerking met sociale partijen wilde uitsluiten en de huidige premier gruwt van een coalitie met ‘wel erg veel klimaat’, zijn het de sociaal-liberalen die de huidige impasse alsnog kunnen doorbreken. En daar zijn er veel van. Toen de VVD in 2003 onderzoek liet doen naar het aantal liberale kiezers dat de partij was kwijtgeraakt aan de net opgerichte Partij voor de Dieren, bleken dat er tienduizenden te zijn. In allerijl organiseerde de VVD de werkgroep ‘Laat de dieren niet links ­liggen’, om duidelijk te maken dat niet louter het eigenbelang van de mens telde.

Liberale uitgangspunten in combinatie met sociale invalshoeken zouden juist nu een frisse kijk kunnen bieden op de vastgelopen formatie.

Groene koers

Liberalen zien subsidies doorgaans als een onwenselijke verstoring van het marktmechanisme. Omdat de veehouderij nog steeds een zwaar gesubsidieerde bedrijfstak is, die per ­saldo een grote maatschappelijke kostenpost vormt, kan forse inkrimping van met name de melkveehouderij een unieke kans bieden op de groene koers die de VVD eerder voor ogen stond, maar die er niet van kwam.

Krimp van de veestapel kan op korte termijn bijdragen aan het behalen van klimaatdoelstellingen, het stikstofprobleem oplossen, pandemische dreigingen verkleinen en openingen bieden om de woningnood op te lossen. In Nederland staan op dit moment 16.000 agrarische bedrijven te koop, dat vergemakkelijkt een vrijwillige uitkoop van boeren.

Daarmee komt tevens ruimte vrij voor aanleg van nieuwe natuur, budgetneutraal te financieren uit beperkte wijziging van nu nog agrarische bestemmingsplannen, die twee derden van alle Nederlandse grond omvatten.

Sociaal-liberaal kabinet

Zoals Herman Tjeenk Willink eerder een paars kabinet vormde zonder het CDA, ligt nu een sociaal-liberaal kabinet zonder het CDA voor de hand, zeker nu die partij even genoeg aan zichzelf lijkt te hebben.

Met partijen die bereid zijn tot een groen hoofdlijnenakkoord, kan zo’n coalitie grote maatschappelijke veranderingen doorvoeren, zoals het kabinet-Pierson dat deed met de waterstaatswet, de woningwet, de leerplichtwet, de wet tegen kinderarbeid en de ongevallenwet.

Zo’n kabinet van sociale rechtvaardigheid zou op een stabiele meerderheid kunnen rekenen in beide Kamers en laat ruimte voor gedoogsteun van andere partijen. Bovendien zou een niet-dichtgetimmerd regeerakkoord het herstel van dualisme sterk bevorderen.

Alle signalen hiervoor staan op groen, het zou onverstandig zijn ze te negeren.

Nico Koffeman

Fractievoorzitter in de Eerste Kamer voor de ­Partij voor de Dieren en voorzitter van de Nicolaas G. Pierson Foundation.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden