Opinie

‘Journalistiek houdt niet op bij de landsgrenzen’

Lovenswaardige journalistiek is meer dan wat maandag werd onderscheiden met de Tegels, de Nederlandse persprijzen. Lees ook internationaal, schrijft directeur Thomas van Neerbos van de European Press Prize.

Demonstranten houden op Malta het portret van journalist Daphne Caruana Galizia omhoog. Galizia schreef over de corruptie op het eiland en werd in 2017 vermoord. Beeld Darrin Zammit Lupi/REUTERS

De afgelopen dagen zaten we aan onze schermpjes gekluisterd, nog meer dan normaal. We werden geraakt door politiegeweld ver weg en gesterkt door mensen in verschillende Europese steden die met dezelfde waarden als wij de straat op gingen.

Onze gevoelens en gedachtes eindigen niet bij onze landsgrenzen. Corona, racisme, corruptie en de praktijken van Uber en Amazon ook niet. Daarom kan het schrijven en het lezen erover ook niet stoppen bij de grens. Wij kunnen onze rol van betrokken burger alleen vervullen als we onszelf van de beste informatie voorzien. Journalisten kunnen hun vitale taak alleen uitvoeren als ze kunnen werken op het niveau van de macht die ze controleren.

Ik heb het voorrecht al enige jaren te mogen helpen bij het vinden en vieren van de beste journalistiek uit heel Europa; voor de European Press Prize. Zo heb ik kunnen zien wat de waarde is van een Europese blik en van Europese kwaliteitsjournalistiek.

In 2016 kon ik de verhalen van en over mensen die vanuit Syrië en Irak naar Europa trokken volgen met de blik van Turkse, Griekse, Duitse, Hongaarse en Sloveense journalisten – de beste van deze verhalen werden genomineerd voor onze Special Award. Zo’n enorme gebeurtenis alleen beschrijven vanuit Nederlands perspectief doet de verhalen, de problemen, en de mogelijke oplossingen, per definitie tekort. Door verhalen van lokale journalisten te lezen kunnen we begrijpen wat er echt gebeurt, hoe er daar over gedacht wordt.

Berichten van het front

Afgelopen weken las ik de voor dit jaar genomineerde opiniestukken op onze shortlist. Een tip: doe dat ook! Want juist als we onze mening vormen, moeten we verder kijken. Lees How we stopped being comrades, over het gevoel van vrijheid in Slowakije, dat mij het belang van vrijheid weer deed waarderen. Lees Addio pomodori, een wanhoopskreet over de gevolgen van de klimaatcrisis vanuit Polen, waarin verschillende voorspellingen onder de loep genomen worden. Als je een journalist bent, of een actieve volger van het nieuws, lees How the news took over reality, een stuk metajournalistiek over het herkenbare gevoel in een rivier van nieuws gegooid te worden, en er niet meer uit te komen. Lees elk jaar Fintan O’Toole, al drie keer genomineerd, en deze keer over de bijzondere relatie van Boris Johnson met de waarheid. Hij overtreft zichzelf – en onze verwachtingen – elk jaar weer.

In Hongarije en Polen, waar wij in 2018 en 2019 onze ceremonies hielden, wordt gestreden tegen corruptie en dictatuur, gestreden voor persvrijheid. Die frontlinie is, al voelt dat soms niet zo, de onze. Daar wordt ook de strijd voor onze Nederlandse persvrijheid en democratie gevoerd. Want als zij verliezen, verliezen wij even later ook. We delen dezelfde economie, unie en belangen. Juist in die landen worden wij het hartelijkst ontvangen door journalisten, daar is publieke steun het meeste waard. En juist daar ontstaan, uit nood en noodzaak, geweldige projecten. Projecten die wij te weinig zien.

Het nieuws van de Panama Papers bereikt ons wel. Maar het team achter de Panama Papers won tot hun grote verbazing tijdens de ceremonie in 2017 in De Balie niet de Investigation Award. Die werd gewonnen door Cins, een klein non-profitplatform dat geweldig geavanceerde technieken gebruikt om machtsmisbruik in Servië te bestrijden. Zonder die prijs had niemand hier, of ergens anders in Europa, hun werk leren kennen.

De Fries Christiaan Triebert kennen we inmiddels. Hij is hét voorbeeld van een voorbij grenzen werkende journalist en won in 2017 de Innovation Award met een stuk over de couppoging in Turkije in 2016. Hij was er ook zonder die prijs gekomen, ik maak mij geen illusies, maar met die prijs zette hij wel een volgende stap, als journalist, naar het geven van workshops aan andere journalisten, en naar een ­Pulitzerprijs met The New York Times.

Uit een ontmoeting van twee van onze prijswinnaars, de Fransman Laurent Richard en de Duitser Bastian Obermayer, ontstond Forbidden Stories (winnaar in 2019). Dat is uitgegroeid tot een enorm netwerk van journalisten en media die het werk voortzetten van journalisten die dat door gevangenschap of moord zelf niet meer kunnen. Forbidden Stories maakt het werk van journalisten veiliger, door de verbinding met andere journalisten, wereldwijd. Dat project, ontstaan door een reeks internationale ontmoetingen, de moord op een Amerikaanse journalist in 1979 en de moord op een journalist in Malta in 2017, is precies waarom we voorbij grenzen moeten kijken.

Veilige ontmoetingsplek

Journalist Luke Dale Harris, in 2016 genomineerd met een onderzoek naar hoe de Rabobank profiteerde van landroof in Roemenië, zei tijdens de ceremonie in Praag tegen me: “Ik wist al dat ik niet had gewonnen, maar ik wilde hier in één ruimte zijn met mensen die ‘gecheckt’ zijn; bewezen te vertrouwen – om veilig te praten over een nieuw project.”

Die functie van veilige ontmoetingsplek, van een ruimte vol mensen die het werk van geweldige journalisten waarderen, kunnen we morgen helaas niet bieden. We hebben wel weer 24 genomineerden en 5 winnaars waar we van kunnen en, wat mij betreft, moeten leren. Lees die stukken, ze maken onze wereld groter en beter.

Donderdag worden vanaf 12.00 de winnaars van 2020 bekend gemaakt op www.europeanpressprize.com

Thomas van Neerbos. Directeur van de European Press Prize.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden