Opinie

‘Jonge monumenten verdienen nieuw leven’

Wat is architectuur als die niet wordt beleefd? Michelle Gulickx pleit ervoor de gebruikswaarde bij jonge monumenten doorslaggevend te laten zijn.

De herontwikkeling van Aldo van Eycks ­Tripolis in Amsterdam-Zuid is controversieel. Beeld Jakob van Vliet

Eind september publiceerde Het Parool een opiniestuk van Hedy d’Ancona, waarin zij zich ontstemd toonde over het lot van twee gebouwen van Aldo van Eyck: het ­Burgerweeshuis en ­Tripolis. Ze bekritiseerde de transformatie van beide complexen tot kantoor en de gang van zaken rondom de herbestemming: ‘Gebouwen, aangekocht – niet om er op zorgvuldige wijze mee om te gaan, er een passende bestemming voor te vinden, maar uitgeleverd aan de onverschilligheid van stadsdeelbestuurders en het winstbejag van investeerders en project­ontwikkelaars.’ Het pleidooi van d’Ancona ­illustreert het gebrek aan heldere beleids­-kaders omtrent jonge monumenten.

Eerst even over het Burgerweeshuis: de her­bestemming van dit monumentale complex tot kantoor voor projectontwikkelaar BPD is veel­geprezen, in tegenstelling tot het beeld dat d’Ancona schetst in haar betoog. Laat me hier de jury van de Geurt Brinkgreve Bokaal citeren, die de transformatie in 2018 tot winnaar van deze prijs uitriep: ‘Het team rond Wessel de Jonge en Odette Ex heeft zich geheel in de geest van Van Eyck en het oorspronkelijke ontwerp verdiept, grondig cultuurhistorisch onderzoek verricht en bij ieder onderdeel zich afgevraagd of het origineel is en hoe het teruggebracht kon worden.’

Glazen toren

De herontwikkeling van dat andere project, ­Tripolis, is controversieel gebleken. Er wordt gewerkt aan de verdubbeling van het aantal vierkante meters, de toevoeging van woningen en een spectaculaire glazen toren als ‘top-up’.

Hedy d’Ancona bekritiseert deze ontwikkeling in haar artikel en ook de erven Van Eyck hebben zich negatief uitgelaten over de plannen. Een glazen toren boven op zo’n zorgvuldig uitgedacht ontwerp: dat schuurt. Maar krampachtig behoud van een moeizaam verhuurbaar kantoor, is dat dan wel de oplossing?

Complexe materie

Twee uitersten ontmoeten elkaar in de ­discussie rond de herontwikkeling van ­Tripolis: de overgretige markt aan de ene zijde en het dogmatische conservatisme aan de andere. Er is natuurlijk een gulden middenweg, maar waar deze ligt en wie dat bepaalt, is nog onduidelijk. D’Ancona wijst terecht op het falen van de huidige ondoorzichtige regelgeving, die in veel opzichten de aansluiting op jonge monumenten mist.

In haar betoog stelt d’Ancona zich echter star op. Behoud en conservering gaan vóór gebruikswaarde. ‘Hoe en waarom verdwenen gebouwen, die erkend werden als cultureel erfgoed, in een gigakantoor?’ Een achterhaalde visie op deze complexe materie. Want wat is architectuur als die niet wordt beleefd?

Verschillende organisaties en beleidsorganen hebben inmiddels de eerste stappen gezet richting beleid omtrent jonge monumenten en andere waardevolle, naoorlogse bouwwerken. De tijd is er dan ook rijp voor: jong erfgoed zit in de lift. Wat ooit ‘lelijk’ genoemd werd, is nu ‘rauw’ en wat ooit gesloopt werd, zou vandaag de dag waarschijnlijk blijven staan.

Sloop

Een resolute afwijzing van marktinitiatief, zoals te proeven is in het artikel van d’Ancona, is naïef: ook zij zijn, als risicodragende partij, een wezenlijk onderdeel van de oplossing. Biedt een marktpartij zich niet aan, dan is sloop soms de enige volgende stap. In de herontwikkeling van jong erfgoed moet functiewijziging of uitbreiding wél in overweging worden genomen, zij het in nauw overleg met erfgoedinstanties en met creatieve oplossingen die recht doen aan het oorspronkelijke ontwerp.

Gelukkig zijn er volop mooie voorbeelden, zoals het Burgerweeshuis. Na jarenlange leegstand is een uitdagend gebouw met kunde ­gerenoveerd, zit het vol leven en is onderhoud geborgd. En ook niet onbelangrijk: het project heeft de aandacht opnieuw gevestigd op de architectuur van Aldo van Eyck en laat zien hoe kansrijk dit jonge erfgoed is.

Laat deze transformatie, samen met andere referentieprojecten, een inspiratie zijn voor de toekomst. Passend beleid is daarbij hoognodig, ontstaan vanuit een genuanceerde dialoog tussen beleidsmakers, architecten, historici, gebruikers en markt. Deze jonge monumenten verdienen immers een nieuw leven.

Michelle Gulickx, kunsthistoricus, gespecialiseerd in kunst­beleid en -management, architectuur en vormgeving.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden