Norbert ter Hall.Beeld Sjoukje Bierma

Je lichaam ziet geen verschil tussen fictie en realiteit

PlusNorbert ter Hall

Het is net een film, maar dan in het echt. Het vliegtuigje dat ons, hoog over de files heen, naar Enschede zal vliegen, is nog maar net opgestegen. Achter ons wordt Maastricht steeds kleiner.

De dag ervoor heeft Toneelgroep Amsterdam een voorstelling moeten afgelasten omdat Kitty Courbois na de draaidag vast kwam te zitten in een eindeloze file. Dat zal ons niet nog een keer over­komen. Vandaag vliegt Kitty naar haar voorstelling. Omdat er twee passagiersplekken zijn en omdat het gezelliger is, vlieg ik met haar mee. Voor ons wordt de hemel zwart.

Het noodweer is oorverdovend. Alles trilt, schudt en we worden ruw heen en weer geslingerd. Onze hoofden stoten hard tegen het plafond. We besluiten om de veiligheidsgordels los te maken. Kitty en ik gaan tegen elkaar op de grond onder de stoelen liggen. We wachten op het einde.

In de jaren daarna wordt mijn vliegangst steeds groter. Zelfs als ik in een auto alleen maar langs Schiphol rij, vallen de druppels angstzweet uit mijn handen.

Het wordt de hoogste tijd om de regie in eigen hand te nemen.

“Kunt u mij in het kort beschrijven wat u voor u ziet als u angstig bent?” vraagt de psycholoog van stichting Valk. Ik vertel in geuren en kleuren. Hij onderbreekt me al snel. “Stopt u maar. Ik hoor het al. U bent iemand met een levendige fantasie. Dat maakt het niet eenvoudiger.”

Het blijkt dat je lichaam geen verschil maakt tussen fictie en realiteit. Je gaat zweten, hyperventileren en verkrampen alsof het echt fout gaat. Je stort niet neer, maar je lichaam reageert alsof dat wel zo is en bereidt zich voor op de klap.

Bij mijn werk als regisseur maak ik gretig gebruik van die lichamelijk verwarring. Als je een verhaal slim vertelt, voelt het publiek, precies wanneer jij dat wil, zich bang, angstig, vrolijk of verliefd. Juist door die lichamelijke verwarring kan het publiek zich verplaatsen in de hoofdpersonen. Je voelt wat zij voelen. Je ziet wat zij zien. Je beleeft wat zij beleven. Alsof het echt gebeurt. Alsof je er zelf bij bent. Dat heet empathie en ik vind het iets ongelofelijk magisch.

Alleen in het dagelijks leven, bijvoorbeeld in het geval van mijn vliegangst, ben ik soms wat minder enthousiast over die verwarring. Dankzij de therapie leerde ik om, wanneer het zo uitkomt, juist wel verschil te maken tussen fictie en werkelijkheid. 

Reageren? n.terhall@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden