Theodor Holman Beeld Artur Krynicki

Jan was de mysterieuste kunstenaar die ik kende

Plus Theodor Holman

Gisteren waren we op de begrafenis van kunstschilder Jan de Hamer. Hij was vlak bij zijn huis – bij café ’t Smalle – gevallen, naar het ziekenhuis gebracht en daar niet meer vandaan gekomen.

Jan was voor mij de mysterieuste kunstenaar die ik kende. Toen ik veertien jaar was, kwam ik hem af en toe tegen in het atelier van mijn zwager, die ook kunstschilder was. Vijftien jaar later kwam ik hem tegen in Arti. Ik vroeg hem of hij naar Amsterdam was verhuisd? “Ik dacht het niet,” zei hij, “ik weet het ook niet.”

Zo’n zin kon uitmonden in een filosofisch betoog over verhuizen, denken en weten.

Toen ik in de Jordaan woonde, kwam ik hem bijna dagelijks op straat tegen. Pet op, das om, bruin suède jasje.

“Werken wij, of lopen wij?” vroeg hij eens.

“Wij werken lopend.”

“Het is namelijk net of we elkaar in de gaten houden.” Waarna zich weer een discours ontwikkelde.

Wat je niet aan hem mocht vragen, was: “Lekker gewerkt, Jan?” Hij had groot bezwaar tegen het woord ‘lekker.’ Daar zat geen enkele gedachte achter. Schilderen was hard werken, het was, zo legde hij eens uit, voortdurend in gesprek zijn met wat je ziet en wat je hand kan. “Niet twijfelen aan je ogen, maar aan het zicht wat je ogen zien. Weet je wel wat je ziet? En wil je hand dat wel zien? Die ziet vaak iets anders.” Zo’n laatste zin vond hij zelf grappig en die onderstreepte hij met een grijns en oplichtende ogen.

Jan – zo hoorden we op zijn begrafenis – hield van de stilte. Hij wilde die ook op zijn doeken aanschouwelijk maken.

In zijn huis had men, behalve vele schilderijen en tekeningen, enkele aantekeningen- en schetsboekjes gevonden. Uit één van die boekjes werd voorgelezen; het was een aforistische filosofie over ‘zijn’ en ‘weten.’ Misschien wist de mens meer dan hij kon zijn.

Soms kon Jan achter zijn koffie zitten als een Chinese wijze. Verzonken in zichzelf om opeens met een snedige zin de sfeer te verheffen. Dat is vermoedelijk de reden waarom hij zo geliefd was, en daarbij ook een groot kunstenaar.

Elke dag kijk ik naar een schilderij van hem. Het is een landschap dat altijd contrasteert met mijn gemoed. Het geeft licht bij somberte, het relativeert vrolijkheid. Het brengt inderdaad stilte in huis.

Jan loopt daar nu rond.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden