Theodor Holman Beeld Artur Krynicki

In een oorlog zijn alle handen vuil

Plus Theodor Holman

Er spelen drie begrippen: verantwoordelijkheid, schuld en onschuld.

Een Nederlandse F-16 bombardeerde een wapenopslag van IS in de Iraakse stad Hawija, waarbij minimaal zeventig burgers omkwamen.

Is Nederland nu verantwoordelijk voor die burgerdoden of niet? Je hoort: die burgers waren onschuldige slacht­offers.

Dat is natuurlijk zo. Nederland had die slachtoffers kunnen voorkomen door niet te bombarderen of de bevolking van tevoren te alarmeren. Maar dan nog: in een oorlog vallen onschuldige slacht­offers. Alle handen in een ­oorlog zijn vuil.

Moeten wij nu de erven van de slachtoffers enige vorm van vergoeding geven? Hebben wij schuld?

Als IS onze vijand is, die ons met die opgeslagen wapens had willen doden, is dan dat bombardement niet rechtvaardig? Je zou kunnen redeneren dat die wapens in dat IS-depot een veelheid van onze mensen hadden kunnen doden en dat er slachtoffers zijn voorkomen.

Zit je eenmaal in een oorlog, dan kun je daarbinnen moeilijk alle ethische vraagstukken toetsen. Die totale ethische chaos definieert namelijk mede een oorlog.

Wat is dan schuld, als wij op een democratische manier hebben besloten ten oorlog te gaan? Is dan de ware schuldige niet de vijand?

Oorlog blijft het bedrijven van politiek met andere middelen. Zoiets als een schone oorlog bestaat niet. Het vernietigen van onschuld is een afgrijselijk bijproduct van strijd. Dat was altijd zo, en zal altijd zo blijven. Het ethische schepnet vangt altijd wat als je die achteraf door een oorlog haalt.

Maar als je toch een schuldige wil aanwijzen? Kijk dan naar de vijand. Zijn zij niet de werkelijke schuldigen?

Oorlog is soms noodzakelijk, daarom is het maken van onschuldige slachtoffers onontkoombaar. Je weet ook: in de waanzin die oorlog heet komen verkrachtingen voor, zinloze afrekeningen, diefstal, zwarte handel; als het doel de middelen rechtvaardigt, draag dan even een donkere bril en bezie alles oogluikend met je rug naar de excessen van je eigen mensen. Misdaden moet je achteraf absoluut onderzoeken, want oorlog mag nooit een vrijbrief worden om criminele activiteiten te ontplooien die niet met de overwinning te maken hebben. Die dienen bestraft te worden.

Maar of Nederland in dit geval misdadig is, betwijfel ik.

Ze hebben gebombardeerd. Zeker. Ze hebben meer dan zeventig onschuldige slacht­offers veroorzaakt. Maar het cynisme van een oorlog vergoed je niet door geld uit te delen. Het is hun tragische offer dat gebracht moest ­worden.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden