Johan Fretz. Beeld Artur Krynicki
Johan Fretz.Beeld Artur Krynicki

In de nabijheid van Rutte ligt het R-getal van acute amnesie ver boven de 1

PlusJohan Fretz

Na het Omtzigtdebat, waarin premier Mark Ruttes lot aan een zijden draadje had gebungeld, was Den Haag erop gericht om ons alles te doen vergeten. Opeens ging het niet meer over ‘de poppetjes’, maar over macht en tegenmacht. Alsof de schade aan het publieke vertrouwen niet was aangericht door bestaande bewindspersonen, maar door denkbeeldige elfjes, die ’s nachts in Pieter Omtzigts slaapkamer liedjes hadden gezongen over ‘functie elders’. Herman Tjeenk Willink was aangesteld als nieuwe informateur en opereerde opzichtig volgens het motto: tijd heelt alle wonden. Het R-woord mocht niet worden gebezigd, nee: het ging niet om Rutte, het ging om een andere bestuurscultuur.

De uitkomst leek plotseling weer onvermijdelijk: na veel gespeelde ontzetting en weerzin zou Rutte IV alsnog geboren worden en de vertrouwenskwestie zou pas weer in het gezicht van de premier ontploffen bij de publicatie van het rapport van de parlementaire enquête naar de toeslagenaffaire. Vermoedelijk hoopte Rutte dat hij tegen die tijd in elk geval Ruud Lubbers voorbij was gestreefd als langstzittende premier, dan kon hij met een gerust hart aftreden en Eurocommissaris worden.

Maar nu had RTL Nieuws, waar Pieter Klein zich ontpopt als de Bob Woodward van de lage landen, beslag gelegd op geheime notulen uit de ministerraden van Rutte III en plots lag de oude bestuurscultuur open en bloot op tafel. Wat konden we ervan zeggen: ja, het liet beslist het allerlelijkste zien wat politiek te bieden heeft, maar kon onmogelijk als een verrassing komen. De notulen bevestigden enkel wat iedereen al maanden weet, maar probeert te negeren, te vergeten, of te bagatelliseren. Het kabinet-Rutte III had moedwillig de informatieverstrekking aan de Kamer tegengewerkt, geprobeerd kritische Kamerleden de mond te snoeren en bovenal lijfsbehoud meermaals verkozen boven rechtvaardigheid.

Dat de gelekte notulen wel tot rumoer leidden, maar nauwelijks de verbijstering opriepen die je bij zo’n explosieve onthulling zou verwachten, toont aan dat we al murw zijn gebeukt door een waarheid die zo vaak boven tafel is gekomen, maar telkens zonder gevolgen blijft. De VVD-kiezers, van wie het gros vermoedelijk nog op Rutte zou stemmen als hij hun moeder had verdronken in de Maas, zullen ook nu achter de leider blijven staan.

Nederland was intussen vooral in de ban van Wopke Hoekstra’s opmerking over het ‘sensibiliseren’ van Omtzigt. Naar gelang je verbeelding kon je daar inderdaad van alles bij verzinnen, zoals een refo-maffiakartel waarmee Don Wopke zijn kameraad Omtzigt had proberen kalt te stellen.

Ik was vooral gegrepen door de angst in het kabinet voor precedentwerking. Denk daar eens goed over na. Gedupeerde Nederlanders, hun leven verwoest door overheidsfalen, moest het recht op compensatie worden ontnomen, uit angst voor precedentwerking. Met andere woorden: als je levens vernielt en mensen daarvoor compenseert, zou dat er mogelijk toe kunnen leiden dat andere mensen, van wie het leven eveneens door zulk falen is vernield, ook aanspraak maken op compensatie. Kennelijk is dat een schrikbeeld voor dit kabinet: dat verantwoordelijkheid nemen voor eigen fouten en die herstellen de norm wordt. Verontrustender wordt het niet.

Sigrid Kaag liet weten zich niet te herinneren of ze bij de bewuste vergadering was geweest. Misschien was ze destijds in Niger, zei ze. Een tamelijk absurde opmerking, omdat RTL meteen melding had gemaakt van diverse kabinetsvergaderingen. Met haar opmerking leek Kaag te suggereren dat Niger de enige bestemming is die ze in haar ambtstermijn had aangedaan. Alsof men bij elke ministerraad verzuchtte: ‘Ach nee, zit Sigrid nu alwéér in Niger!?’

Het valt te vrezen dat zich ook bij Kaag, zoals zij zelf onlangs nog over Rutte zei, ‘een patroon van vergeetachtigheid’ begint te ontwikkelen. Logisch, in de nabijheid van Rutte ligt het R-getal van acute amnesie doorgaans ver boven de 1.

Van alle bewindspersonen heeft Kaag het meest uit te leggen. Dat Hoekstra en het CDA al eerder op ramkoers lagen met Omtzigt was reeds bekend. Dat Rutte vaker liegt dan dat hij lacht (een prestatie op zich als je weet hoe vaak we het gebit van die man te zien krijgen), wisten we ook al enige tijd. Maar Kaag distantieerde zich nadrukkelijk van dit gedrag. Wat wist zij en wanneer? Wat daarbij niet voor de D66-leider spreekt is dat haar naaste collega minister Wouter Koolmees nauw betrokken was bij de informatievoorziening naar de Kamer.

De kans is groot dat het aanstaande debat leidt tot een beeld van gedeelde schuld in het kabinet. Daardoor slinkt de mogelijkheid Rutte als struikelblok voor de formatie te zien terwijl VVD, CDA en D66 elkaar juist gaan vasthouden. Zo zou het goed kunnen dat deze onthulling, hoe pijnlijk ook, de formatie eerder versnelt dan vertraagt. In zo’n land leven wij nu.

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij schrijft op woensdag en zaterdag een column voor Het Parool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden