Theodor Holman. Beeld Artur Krynicki
Theodor Holman.Beeld Artur Krynicki

Ik merkte de angst van mijn ouders toch wel, omgeven door droevige geheimzinnigheid

PlusTheodor Holman

Theodor Holman

Waar hebben oorlogsveteranen later last van?

Van de angst die ze hebben doorstaan. En het geweld. Wanneer men een oorlog heeft overleefd, gaat men zich afvragen of die angst en dat geweld zinvol waren.

Je kunt in je geest blijven herhalen: ‘We waren in oorlog, we moesten wel doden, anders waren we er zelf aangegaan, het was een opdracht van de generaal,’ maar je zult je oorlogshandelingen toch in overeenstemming moeten brengen met je eigen geweten, dat onder meer wordt gestut door opvoeding, onderwijs, religie, levensvisie en je eigen persoonlijkheid.

Had de overheid die mij naar een oorlog stuurde gelijk? Had ik het anders moeten doen? Ik was verschrikkelijk bang, maar was die ander ook niet bang? Waarom twijfel ik aan wat ik heb gedaan? Waarom voel ik me schuldig? Ik wil er niet aan denken, maar ik moet eraan denken. Hoe moet ik er eigenlijk over denken? Waarom keren de beelden steeds terug in mijn geest?

Wij kregen vroeger thuis met enige regelmaat lieden over de vloer die daadwerkelijk aan het front hadden gezeten. In Indië, in Nederland of in Engelse dienst. Ik was te jong om te begrijpen wat er precies werd gezegd, maar ik voelde wel dat het gesprek af en toe ongemakkelijk werd, de woorden leken in een koude schaduw te staan, of leken brandend in hun mond te zitten. Ik zag de ingehouden emotie, vaak op momenten dat ik de kamer werd uitgestuurd. Later begreep ik dat er verhalen waren verteld waarvan mijn ouders vermoedden dat ik er te jong voor was en moest ik het doen met de zin: “Oom Jan heeft veel meegemaakt, daarom stonden er tranen in zijn ogen...”

“Wat heeft hij dan meegemaakt?”

“Oorlogssituaties.”

“Wat dan?”

“Hele erge dingen... Ja, het was een nare tijd.”

Mijn kleinkinderen zouden in principe alle oorlogsmisdaden die zijn gepleegd kunnen vinden op internet. Ik hoop dat ze niet kijken. Als er ook maar iets van geweld op de televisie is, leid ik ze af. Het is intuïtieve pedagogie.

Maar wat had ik graag gehad dat de oorlogsverhalen van mijn ouders, ooms en tantes niet zo moeilijk waren om te vertellen. Dat ze misschien geen held waren, verkeerde beslissingen namen, doodsangst hadden en zich schaamden, had me niks kunnen schelen. Verklaart dat mijn obsessie met Oekraïne?

Ik merkte de angst van mijn ouders toch wel.

Omgeven door droevige geheimzinnigheid.

Ze waren aangeschoten vogels die hun kuiken wilde beschermen.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden