Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Ik ben er niet gerust op. Met de macht van het getal hoopt het Kremlin het tij te keren

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

Door de jaren heen is ons diverse keren Russisch staatsburgerschap aangeboden. “Dan ben je van het gehannes met visa af,” zeiden vrienden en officials, “en na al die jaren in Rusland zijn jullie een van ons.”

We hielden het altijd af – Nederlanders mogen immers geen dubbele nationaliteit hebben. “En stel je voor dat onze drie zoons in Russische dienst moeten,” zei ik er dan lachend bij.

Onze Tom was op zijn achttiende al eens opgeroepen, waarschijnlijk op basis van de schooladministratie. Die fout kon snel worden rechtgezet.

Nu links en rechts jongens en mannen worden opgepakt, valt er niets recht te zetten en zien we de paniek in de ogen van vrienden en kennissen. In het voetbalelftal van Tom en Pjotr zijn al drie jongens gemobiliseerd, waaronder Pasja, een van hun beste vrienden.

Als kleine jongens voetbalden ze samen op een veldje bij onze datsja waar opa Anatoli Fjodorovitsj – een ex-prof – de coach was. Met opa en het elftal reisden we naar Almere voor een internationaal jeugdtoernooi.

Pasja kan niet vluchten. Hij heeft – zoals 96 procent van de Russen – alleen een binnenlands paspoort. (Rusland kent twee verschillende paspoorten – een overblijfsel uit de Sovjettijd.) Maar hij wil ook niet vluchten of onderduiken. “Dan kan ik mijn vrienden die wel naar het front gaan niet meer onder ogen komen,” zegt Pasja. Natuurlijk: hij is fel tegen de oorlog, maar weigeren is ook weer zoiets.

Zoon Pjotr hoort het van meer jongens en snapt hun dilemma. Maar, zegt hij: “Het is een onverteerbaar idee dat mijn vriend Pasja over een paar dagen op Oekraïners moet schieten.”

Elk dorp en stadje krijgt een quotum en hoe verder weg van de villawijken van Moskou, hoe hoger die quota zijn. Huisbewaarder Oleg vertelt dat in het stadje waar hij woont – zo’n honderd kilometer buiten Moskou – duizend mannen worden opgeroepen. “Werkelijk niemand wil gaan, maar ook vrijwel niemand durft te weigeren. Mensen kijken elkaar aan: wie is als volgende aan de beurt.”

Hoezeer de angst erin zit, merkt ook zoon Tom. Zijn bedrijf Sport City exploiteert achttien stadions in Moskou. “De helft van het management is gevlucht of ondergedoken. De stemming is er ook niet naar om eens lekker te gaan voetballen. En ook: honderden jonge kerels bij elkaar in een stadion is natuurlijk een ideaal doelwit voor de autoriteiten.”

Zeker 200.000 mannen zijn gevlucht naar Georgië en Kazachstan, maar een veelvoud daarvan is inmiddels gemobiliseerd. Op sociale media zien we op filmpjes rekruten die de opdracht krijgen zelf kleding mee te nemen. En tampons van hun vrouwen om bloed te stelpen. Het is net Dad’s Army – een en al klungeligheid.

Toch ben ik er niet gerust op. “Elke soldaat met een geweer is er een,” zei een Oekraïense generaal. Met de macht van het getal hoopt het Kremlin het tij te keren. Poetin put uit de ervaring van Stalin die met golf na golf van Russische militairen Hitler op de knieën dwong. Alleen al bij Stalingrad vonden zo meer dan een miljoen Russische soldaten de dood.

De geesten in Rusland worden klaargestoomd voor een volgend bloedbad. Patriarch Kirill vuurt de ene na de andere preek op de gelovigen af, waarin hij belooft dat door te sterven je van alle zonden wordt verschoond.

Zo’n heldendood is er voor Jan Soldaat, want de elite houdt er een eigen mores op na. Zoals de senator die de ene na de andere patriottische boodschap de wereld instuurt, maar deze week wel een privévliegtuig huurde om zijn zoon (26) naar het veilige Europa te sturen. Pa loodste de jongeman zelf door de douane heen. ‘The great escape’ schreef zoonlief vanuit het veilige Europa.

Het is verbijsterend hoeveel Russische academici en intellectuelen de oorlogstrom slaan. Zoals Dimitri Trenin, de directeur van het fameuze Moskou Carnegie Centrum. Of Ella Pamfilova, die ik nog ken als de sympathieke mensenrechten ombudsvrouw die Poetin regelmatig op de vingers tikte.

Nu zingen ze allemaal mee in het semireligieuze Groot-Ruslandkoor dat zonder scrupules een hele generatie de dood injaagt. Het is te hopen dat die jongens de kans krijgen zich over te geven aan de Oekraïners. Laten we dat belonen met een tijdelijk visum voor Europa, zodat overlopen een stuk aantrekkelijker is dan de heldendood van patriarch Kirill.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden