Theodor Holman. Beeld Artur Krynicki
Theodor Holman.Beeld Artur Krynicki

Hoe ontroerend was het de naam van mijn grootouders in boeken tegen te komen

PlusTheodor Holman

Ik hoorde tijdens de onthulling van het Holocaust Namenmonument wel een mooi zinnetje van Rutte: “Elke naam is een monument op zichzelf (…).”

Er zijn een aantal namen die ik mettertijd ga opzoeken.

Van sommigen ken ik hun geschiedenis redelijk goed.

Elke naam is een monument op een monument.

Ik vroeg me af waarom ik dat eigenlijk vind.

Het komt door mijn opvoeding, denk ik.

Mijn vader meende dat er geen ‘zinloze levens’ bestonden. Elk leven had zijn waarde. Elk leven had zin gehad, want ‘God had het nodig gevonden iemand geboren te laten worden’. Destijds vond ik dat onzin. Ik geloofde niet in God (hij, na het kamp, ook niet meer). Waarom zei hij dat dan? En hoezo zinvol? Er waren misschien waardevolle mensen in de oorlog omgekomen, maar toch ook volstrekt waardeloze? Mijn vader vroeg mij voorbeelden daarvan te noemen.

“Nou gewoon, alcoholisten, misdadigers… weet ik veel… waardeloze mensen.”

Mijn antwoord krenkte mijn vader.

“Weet jij waarom ze misdadiger zijn geworden?”

Ik schaamde me.

Later ontwikkelde ik de theorie dat elk navorsbaar leven, elk bestaan dat je kunt achterhalen, zinvol is geweest. Omdat je daardoor beseft dat er een geschiedenis is en dat je er één hebt, en hoe treurig ook, je doet mee aan een traditie, je bent te achterhalen. Hoe ontroerend vond ik het niet de naam van mijn grootouders en zelfs overgrootouders in boeken tegen te komen. Een naam zien is beseffen: ‘Het is niet tevergeefs geweest. Want, al zijn jullie gestorven, ik sta hier, ik ben hier door jullie.’

“Daarom worden voorouders ook vaak ge­ëerd,” zei mijn vader. We stonden toen bij het graf van de onbekende soldaat in Parijs. Dat vond hij het meest tragisch van een oorlog: de onbekende gestorvenen. De anoniemen. Wie is vastgelegd, heeft niet alleen bestaan, maar kan nog steeds bestaan, al zijn ze dood, in onze geest. Ze hebben en zijn, hoe klein soms ook, een geschiedenis die raakt aan de wereldgeschiedenis. Kijk maar, ze staan hier met hun naam op dit monument. Dat is niet niks.

Zo’n Holocaust Namenmonument is tegelijkertijd een toetssteen van een moraal. Dat is gisteren ook vaak gememoreerd. Het beeld dwingt je een standpunt in te nemen, ook door de kwantiteit van de namen. Wat is hier in godsnaam gebeurd?

Nou maar hopen dat ze dit beeld laten staan. Een andere wind kan er opeens zomaar voor zorgen dat beelden omvergetrokken worden of worden vernietigd.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden