Johan FretzBeeld Artur Krynicki

Hoe lang is dit leven, volgens deze afspraken, nog houdbaar?

PlusJohan Fretz

De stem van Ferd Grapperhaus brak. We hoorden een snik. Hij had spijt, diepe spijt. Wat had hij de tijd graag terug willen draaien, maar dat kon niet, de tijd is nu eenmaal onbuigzaam. Misschien was het dus allemaal te laat, maar dit was duidelijk de wanhoops­poging van een man die op zijn post wilde blijven zitten. Hij smeekte ons om genade: wilden wij hem alsjeblieft vergeven dat hij ook maar een feilbaar mens was?

Tranen doen het goed in de politiek. Of eigenlijk vooral op televisie, maar helaas bestaat er nauwelijks nog een verschil tussen beiden. Het gaat nooit om een werkelijk gevoel, een emotie die door het hart wordt ingegeven en waarvan de waarde het verdient om gewogen te worden. Nee, het gaat altijd om sentiment, een slap aftreksel van een emotie. Gesnik, een brekende stem, een oneliner die het persoonlijke met het thema van de hijgerige dag verbindt. Sentiment bepaalt wie de held en wie de schlemiel van de dag is. Sentiment bepaalt in steeds grotere mate de koers van onze overtuigingen en tegelijkertijd beklijft sentiment nooit. Hoeveel woede of ontroering het ook bij ons losmaakt, we zijn het morgen weer vergeten.

Het spijt me dat ik er niet immuun voor ben. Ik wist dat Grapperhaus niets anders kon doen dan aftreden. Een minister die verantwoordelijk is voor een bikkelhard coronabeleid en die iedereen die zich daar niet aan houdt voor aso’s uitmaakt, moet nadrukkelijk gezagsgetrouw handelen om geloofwaardig te zijn. Toch had ik met hem te doen, toen ik hem daar snikkend achter de microfoon zag staan, een mededogen dat ik veel minder snel had opgebracht voor, ik noem maar iemand, Stef Blok.

Dat is de willekeur van sentiment. Wie Grapperhaus goedgezind was, zag een oprechte uiting van menselijkheid. Anderen zagen krokodillentranen. Daarmee verlegde het gesprek zich, zoals zo vaak, naar de bijzaken. Maar de kern van deze rel is iets heel anders. Het gaat uiteindelijk niet om de vermeende hypocrisie, dan wel oprechtheid van de minister. Niet om de vraag of de tranen van de minister moeten worden afgezet tegen die van gedupeerde burgers. Want daarmee blijft het valse en nutteloze frame ontstaan van een belangen­groepensamenleving, waarin de fout van de een altijd de oorzaak is van het leed van de ander.

Het gaat uiteindelijk over de krankzinnige wereld waarin we terecht zijn gekomen. Een wereld waarin we tegen de grenzen aan beginnen te lopen van onze collectieve zelfbeheersing en emotionele veerkracht. Ik dacht aan de man die me, toen ik de treincoupé binnenliep met mijn mondkapje nog in mijn hand, aankeek alsof ik zijn huis in brand had gestoken. Aan de blijvende onwennigheid bij het passeren van tegenliggers op smalle paden. De absurde aanblik van honderd gezichtsmaskers op de veerboot. De stilzwijgende luchtgroet waarop we vrienden, ouders en familie afstandelijk blijven trakteren, hunkerend naar hun omhelzing. Het gebrek aan eindigheid van dit alles. De moedeloosheid die dat teweegbrengt.

Je kunt, zonder in kwaadaardige complottheorieën te verzanden, erkennen dat het virus een reële bedreiging vormt voor de volksgezondheid en tegelijkertijd de vraag opwerpen: hoe lang is dit leven, volgens deze afspraken, nog houdbaar? Wat is de schade die het gebrek aan nabijheid en aanraking, aan vrijheid en achteloosheid bij ons aanricht? Wat doet het met onze hoofden, harten en lijven? Met onze levens en met wat ons mens zijn de moeite waard maakt? De rel rond Grapperhaus nodigt uit tot een beter gesprek over zulke waardevolle, menselijke emoties, voorbij het sentiment.

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij heeft een wekelijkse column in Het Parool.

Reageren?j.fretz@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden