Johan Fretz. Beeld Artur Krynicki
Johan Fretz.Beeld Artur Krynicki

Hoe kun je zeggen: ik keur dit af, maar kom wel voor je grondrechten op?

PlusJohan Fretz

Johan Fretz

Na mijn column van vorige week (beslist een stevige polemiek) hebben heel wat verhitte gesprekken plaatsgevonden. Eén kernvraag bleek daarbij steeds de grootste splijtzwam: besef je dat algehele uitsluiting, discriminatie en onderdrukking op basis van onveranderbare kenmerken (afkomst, sekse, geaardheid) echt iets anders is dan gedeeltelijke uitsluiting op basis van een persoonlijke keuze? Veel ongevaccineerden die vergelijkingen met de Jodenvervolging, apartheid en segregatie hanteren of steunen, vinden dat dat verschil niet of nauwelijks bestaat, of er in elk geval niet toe doet. Zij menen dat het uiteindelijk om hetzelfde mechanisme gaat.

Maar mijn grootste woede komt juist voort uit de pijn en het verdriet dat ik aan zo’n aanzienlijk deel van hen maar niet krijg uitgelegd dat het verschil voor mij absoluut is. Fundamenteel. Bij de ene vorm van uitsluiting wordt een mens tenslotte ten diepste uitgesloten, beschimpt, vernederd, vervolgd, vermoord om wie hij is, niet om wat hij wel of niet doet. Al neemt hij bij wijze van spreken honderd boosterprikken, dan nog zal hij worden beschouwd als inferieur.

De uitsluiting uit het openbare leven van de ongevaccineerde daarentegen is, hoewel een verregaande vorm van vrijheidsinperking en in steeds grotere mate van verontrustende indirecte dwang, nooit gebaseerd op wie hij is als mens. Niemand vindt hém inferieur, hoogstens veroordeelt men zijn keuze, omdat die – gestaafd door feiten – het collectieve belang ondermijnt.

Daarbij steekt het extra dat de mensen die zichzelf wel degelijk zien als slachtoffers van fundamentele ontmenselijking en als verzetshelden tegen fascisme, juist zo veelvuldig samenspannen met werkelijke fascisten. Met een partij die rompertjes uitdeelt voor raszuivere baby’s, omdat er ‘meer inheemse Nederlanders’ moeten worden gemaakt. Dat je jezelf als onderdrukt mens afficheert en uitgerekend aanschurkt tegen zulke types, die mijn kind juist om wie hij is als inferieur beschouwen, zal ik nooit begrijpen.

En dan is er nog de pijn over de teloorgang van een gedeelde realiteit. Niet meer leven in dezelfde werkelijkheid. Dat mensen het vaccin bestempelen als experimentele en levensgevaarlijke gentherapie, en dat geen feit dat ooit nog kan weerleggen. Dat verdriet, samen met de ontheiliging van bepaalde wezenlijke dingen, ontheiliging die een paar jaar geleden nog onmogelijk leek, en de diepe rouw die voortkomt uit het verlies van dierbaren in de ontstane dichte mist.

Mijn worsteling blijft: hoe kun je daarna toch naast iemand gaan staan? Hoe kun je fel zeggen: ik keur wat je zegt en doet ten diepste af, maar ik kom wel voor je grondrechten op? Maar ook: hoe doe je dat, terwijl je weet dat je daarmee zonder twijfel weer de grondrechten van anderen – die geen keuze hebben – ondermijnt? Dat is de Catch 22.

Soms zou ik willen dat ik ook geloofde dat de hele wereld morgen weer volledig open kan, zonder enige beperking, zolang we maar gaan sporten. Willen geloven dat wij, zoals Alice in Wonderland down the rabbit hole kunnen kruipen, terug naar buiten, het oude normaal tegemoet, zonder daar een hoge prijs voor te betalen. Man, wat hunker ik daarnaar. Maar helaas: er is toch echt maar één werkelijkheid.

Johan Fretz is schrijver en theatermaker. Hij schrijft elke zaterdag een column voor Het Parool.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden