Opinie

‘Het recht op huisvesting is meer dan een populaire term’

Het recht op huisvesting is een grondrecht, en ook een mensenrecht. Stadsgeograaf Maurits Bongenaar licht toe wat dit betekent voor de overheid en woningzoekenden.

Overheden moeten wel alles doen in hun macht om huisvesting te garanderen.Beeld ANP

De woningnood trekt brede aandacht, van bewoners en beleidsmakers tot journalisten en documentairemakers. Tijdens Idfa was de documentaire Push te zien, van regisseur Frederik Gertten. De documentaire volgt huisvestingsgezant voor de VN Leilani Farha in haar missie om betekenis te geven aan het recht op huisvesting dat is opgenomen in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

Zij onderzoekt voor VN-beweging The Shift hoe dit recht in het gedrang komt in westerse steden als Toronto, Barcelona en Malmö. Maar wat houdt het ‘recht op huisvesting’ precies in, en kun je hier een beroep op doen?

Het recht op huisvesting is het economische, sociale en culturele recht op adequate huisvesting en onderdak. Het wordt onder meer erkend in de Nederlandse grondwet en in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UDHR) en het Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten (ICESCR) .

Artikel 22 van de Nederlandse Grondwet stelt dat ‘bevordering van voldoende woongelegenheid voorwerp is van zorg der overheid’. Voldoende woongelegenheid wordt gezien als een primaire levensbehoefte van de mens en is uitgewerkt in de Woningwet en de Huisvestingswet. Artikel 11 van het ICESCR stelt dat iedereen recht heeft op ‘een toereikende levensstandaard met inbegrip van voldoende voedsel, ­kleding en huisvesting.”

Wel verantwoordelijkheid

Priya van der Klei van Universiteit Tilburg maakt het recht op huisvesting concreter door vier hoofdverplichtingen voor de overheid te onderscheiden. De onthoudingsplicht verbiedt de overheid inbreuk te maken op het recht op huisvesting. De verzekeringsplicht verplicht de overheid op zoek te gaan naar vervangende woonruimte als een bewoner buiten zijn schuld uit een woning is gezet. De beschermingsplicht geldt wanneer de vrijheid van een burger door een andere burger onmogelijk wordt gemaakt. De beleidsplicht verplicht de overheid op lange termijn invulling te geven aan het recht op behoorlijke huisvesting.

De VN benadrukt dat het recht op huisvesting gezien moet worden als een algemeen recht van personen om te leven in veiligheid, vrede en waardigheid, en niet in enge zin moet worden geïnterpreteerd. Het bevat verschillende vrijheden en rechten zoals huur­bescherming, gelijke en niet discriminerende toegang tot huisvesting en het recht om de eigen woning en woonplaats te kiezen.

Daarnaast geeft de VN aan wat het recht op huisvesting niet betekent. Zo houdt het geen verplichting in voor overheden om huisvesting te bouwen of te garanderen voor mensen die hier geen toegang toe hebben. Ook zijn ontwikkelingsprojecten die zorgen voor verdringing van mensen niet per definitie verboden.

Dit betekent niet dat overheden gevrijwaard zijn van verantwoordelijkheden. Zij moeten elke mogelijke inspanning leveren om het recht op huisvesting te garanderen en verdringing en uithuiszetting zo veel mogelijk beperken.

Zoals Ewald van Hal uitlegt in een column in Cobouw is Artikel 22 een sociaal grondrecht. Dit houdt in dat het overheidsbemoeienis vereist, maar dat een burger hier geen direct beroep op kan doen voor de rechter.

Meer dan een populaire term

Artikel 11 van het ICESCR is een klassiek grondrecht, waar burgers wél een beroep op kunnen doen. Naarmate de woningnood ernstigere vormen aanneemt, is het een kwestie van tijd voordat ‘een georganiseerde groep desperate woningzoekenden een beroep doet op het recht op huisvesting’, aldus Van Hal.

Wat mij betreft ligt dit genuanceerder. De eerste drie plichten voor de overheid zijn concreet. Alleen de beleidsplicht van overheden is abstracter.

Aantonen of een overheid handelt naar haar capaciteiten of ‘elke mogelijke inspanning’ lever, is niet eenvoudig. Maar het recht op huisvesting is meer dan een populaire term, en Leilani Farha voegt met The Shift een meer fundamentele lading toe aan de discussie omtrent woningnood in westerse steden. 

Maurits Bongenaar. Stadsgeograaf, gespecialiseerd in ruimtelijke ordening.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden