Theodor Holman. Beeld Artur Krynicki
Theodor Holman.Beeld Artur Krynicki

Het publiek heeft behoefte aan de waarheid, maar de waarheid laat het publiek onverschillig

PlusTheodor Holman

Theodor Holman

Het is verbazingwekkend dat alles makkelijk valt om te draaien.

“Er is een aanval op een kinderziekenhuis.”
“Nepnieuws! Het was een kazerne waar ze wapens verborgen hielden.”
“De Russen schieten niet op. Het valt ze tegen.”
“De aanval loopt precies volgens plan.”
“Er is een vrije corridor.”
“De corridor wordt beschoten.”
“Kiev heeft een fascistisch regime.”
“Kiev heeft een democratie.”
“Zelenski is een Jood.”
“Zelenski is een nazi!”

Het maakt niet meer uit wat wordt beweerd.

Het publiek heeft behoefte aan de waarheid, maar de waarheid laat het publiek onverschillig. Machthebbers weten dat. Ze weten ook dat het publiek behoefte heeft aan smakelijke leugens.

Dat is ook de reden waarom men censuur pleegt. Als de leugen de publieke opinie kan beïnvloeden, dan kan de waarheid dat net zo goed, misschien zelfs beter. Komt dat niet goed uit, dan moet je die weglaten.

Ik vroeg me vroeger af waarom een dictatoriaal regime kunstenaars vermoordt of achter slot en grendel zet. Wat is het gevaar van zo’n kunstenaar?

Dat heeft te maken met het volgende. Schrijvers en dichters – ik hou het even bij deze kunstenaars – kunnen formuleringen verzinnen die indringender en dus invloedrijker zijn dan de staatsleugens. Sterker: ze kunnen gebruikmaken van die staatsleugens. Ze kunnen de dictator met hun stilistische vermogens met bijvoorbeeld satire of poëzie van zijn luister beroven.

Je ziet aan de andere kant dat kunstenaars die de staat welgevallig zijn, belangrijke opdrachten krijgen. Zo kan het in een monarchie voorkomen dat een cabaretier – dat is iemand die met scherpzinnige formuleringen de macht aanvalt – van een Hooggeplaatst Persoon de opdracht krijgt de biografie te schrijven van zijn 18-jarige erfopvolger, want die moet worden voorgesteld als buitengewoon excellent. Zo’n cabaretier wordt dus door de macht expres ingezet ter verdediging van zo’n ondemocratisch instituut.

Vroeger – onder Prins Claus – werden allerhande kunstenaars weleens ten paleize uitgenodigd. Ik meen dat Simon Vinkenoog dan altijd probeerde – en met succes – de koninklijke familie aan het blowen te krijgen. Tegenwoordig hoor ik nooit meer iets over zulke bijeenkomsten. Ik hoor alleen dat Ali B, André Hazes junior en iemand die Jamal of Jamai heet voor zijne majesteit hebben opgetreden.

Onze monarchie heeft, kortom, niet meer zo veel op met kunst. Je kunt er de tanende macht aan aflezen.

Ik geloof trouwens dat heden ten dage alleen Thierry Baudet een lofdicht op Vladimir Poetin wil schrijven. Poetin overweegt hem die opdracht te geven.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden