Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Het net in Rusland sluit zich: van een autoritair land naar een harde dictatuur

PlusDerk Sauer

In Rusland is alle oproer neergeslagen, de staatspropaganda is oppermachtig, constateert columnist en uitgever Derk Sauer. Het net sluit zich, ook voor zijn Moscow Times, waar het al twee dagen crisisberaad is. ‘Het is gewoon te link.’

Derk Sauer

Ik ben alweer een paar dagen in Moskou en dat is een verwarrende ervaring.

Rusland is in oorlog, duizenden soldaten sterven op het slagveld, de hele wereld valt over Rusland heen, maar het leven gaat hier gewoon door. In de overvolle restaurants wordt gegeten en gedronken, in de nachtclubs gedanst en de files zijn nog net zo lang als altijd.

Dinsdag is het 8 maart – Internationale Vrouwendag – wanneer alle werkgevers hun vrouwelijke collega’s een bloemetje geven en mannen hun echtgenotes met een cadeau verrassen.

Daarom is dit weekend een koopbonanza in de shoppingmalls. Van een tekort aan bloemen – Nederlandse exporteurs klagen dat ze met niet verscheepte voorraden zitten – valt niks te merken. De roebelprijzen zijn ook nog nauwelijks gestegen. Gisteravond dineerde ik met mijn zonen in een stampvol trendy restaurant voor omgerekend 10 euro per persoon.

Na de bankrun van de eerste dagen is het weer rustiger bij de pinautomaten. Harde valuta zijn niet verkrijgbaar. Maar roebels worden bijgedrukt door de Centrale Bank, dus is pinnen geen probleem. Ondanks de sancties doet mijn Visakaart het en betaal ik via Apple Pay.

De Moskovieten lezen over internationale merken die het land verlaten zoals Nike, H&M, Apple, Volkswagen en natuurlijk Ikea, waar de avond voor de sluiting lange rijen stonden. Maar de ernst van de situatie en de naderende ineenstorting van de economie – met alle consumptie zoals de Moskovieten die gewend zijn – dalen nog nauwelijks in.

“De oorlog is over een paar weken voorbij,” veronderstelt onze boekhoudster Natalja, “en dan komt het allemaal weer goed. Zo gaat het toch altijd.” Zelfs mijn assistente Irina ziet het niet heel somber in. “Ja, natuurlijk krijgen we tekorten, maar dat hebben we al eerder meegemaakt. Daar zijn we ook weer bovenop gekomen.”

Iedereen weet natuurlijk van de ‘speciale militaire operatie’– zoals dat hier eufemistisch heet. Maar wie alleen de Russische tv volgt, heeft geen idee van de verschrikkingen in Oekraïne. Beelden over de bombardementen op Charkov, Kiev en Marioepol worden nog steeds niet getoond. En als er al een gebombardeerd gebouw op tv komt, is dat het werk van de ‘Oekraïense nazi’s’.

De oorlog is zeker niet populair, maar het is beangstigend te zien hoe de staatsmedia de publieke opinie steeds meer naar hun hand zetten. Eerst was er – nu 10 dagen geleden – de schok van de oorlog. Ongeloof en woede dat Poetin dit kon doen; zonder enige aanleiding het broederland Oekraïne aanvallen.

Mensen gingen de straat op. Bekende Russen – tv-bekendheden, intellectuelen, wetenschappers, kunstenaars, zelfs een handvol oligarchen spraken zich uit. Even was het Kremlin in verwarring, vooral omdat de invasie heel anders liep dan gepland.

Maar nu hebben ze de regie weer strak in handen. Ruim 8000 demonstranten zijn gearresteerd waardoor – ondanks de oproepen van oppositieleider Aleksej Navalny – de animo om de straat op te gaan is afgenomen. Burgers die petities tekenden zijn ontslagen. Tv-personality’s zijn van het scherm gehaald. Wetenschappers raakten hun carrière kwijt.

Van een autoritair land is Rusland in een week veranderd in een harde dictatuur. Toegang tot Facebook en YouTube – de belangrijkste platforms voor burgers en bloggers – ligt er zo goed als uit. Twitter en LinkedIn eveneens.

Het laatste min of meer liberale radiostation Echo Moskvy is uit de lucht gehaald, alsmede Dozjd, het online tv-kanaal dat als enige nog live protesten in Rusland uitzond en het platform was voor de moderne jeugd.

Alleen nog Novaja Gazeta – de krant van Nobelprijs voor de Vrede-winnaar Dmitri Moeratov – en The Moscow Times zijn nog in de lucht. Maar die kunnen geen vuist maken tegen de almachtige staatspropaganda. En het is aftellen voor zij aan de beurt zijn.

Er zijn strenge regels – zoals het verbod op het gebruik van de woorden ‘oorlog’ en ‘invasie’. Er wordt een wet door de Doema gejaagd die het strafbaar maakt om fake news te verspreiden over ‘de operatie’. Met als sanctie tot vijftien jaar gevangenisstraf.

Het is het gewoon te link. Daarom ben ik bij The Moscow Times al twee dagen in crisisberaad. Mijn Russische collega’s willen per se doorgaan. “Juist nu,” zegt Dima, hoofdredacteur van onze Russische service, “het is onze plicht. Ik kan mezelf niet in de spiegel kijken als we stoppen. En trouwens, ik ben in Oekraïne geboren maar opgegroeid in Rusland. Deze oorlog gaat ook over mijzelf.”

Daarom proberen we de redactie naar Nederland te evacueren. Maar wat een dilemma’s! Dima heeft een vrouw en drie kinderen. Die in de steek laten? En voor hoe lang? Dat geldt net zo goed voor Alexander. Zijn moeder ligt op sterven en zijn dochtertje zit op school. Ik heb volwassen mannen snikkend aan mijn bureau. Maar toch willen ze door met hun werk. Het breekt mijn hart.

En het is een race tegen de klok. Geruchten gaan dat de noodtoestand wordt uitgeroepen en de grenzen elk moment kunnen dichtgaan. Er is een run op de weinige vluchten naar Istanboel. Bij de douane op de Moskouse vliegvelden checken FSB-agenten Russen die weg willen. De eerste antioorlogsactivisten zijn al tegengehouden. Het net sluit zich.

Lees verder: dit zijn de belangrijkste verhalen over de Russische invasie

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden