Opinie

‘Het Nederlandse cabaret kan niet zonder Freek de Jonge’

Freek de Jonge in 1982. Volgens recensent Patrick van den Hanenberg heeft de cabaretier 37 jaar later nog steeds een hoop te vertellen. Beeld ANP

De populariteit van Freek de Jonge is tanende. Toch is hij zijn houdbaarheids­datum nog niet gepasseerd, schrijft Patrick van den Hanenberg.

Freek de Jonge wordt vrijdag 75 jaar en hij deelt kwistig cadeau­tjes uit. Alle bezoekers die op 21 en 22 september zijn voorstelling De Canon in Carré bezoeken, ontvangen het rijk geïllustreerde boekje Freek viert Carré en alle bibliotheken in Nederland kunnen bij hem de imposante Neerlands Hoopbox (met boeken, vinyl, dvd’s en cd’s) gratis ophalen.

De Jonge lijkt op het jongetje dat op zijn verjaardag aan alle klassen snoep uitdeelt in de hoop zijn echte vriendjes te behouden en wellicht nieuwe vriendjes te maken. Die extra vriendjes kan hij goed gebruiken, want de animo om zijn shows te bezoeken wordt minder. Een deel van zijn vroegere aanhang is hem moe geworden en ziet hem als een ‘grumpy old man’ die zijn houdbaarheidsdatum is gepasseerd.

Dat laatste lijkt mij een misvatting. De oude man is geestelijk en lichamelijk nog buitengewoon vitaal en weet nog steeds te verrassen met zijn optredens binnen en buiten het theater. De Jonge heeft veel artistieke wegen bewandeld en heeft een onwaarschijnlijk groot oeuvre opgebouwd, waar andere cabaretiers minimaal drie levens over zouden doen.

En de satiricus, acrobaat, verhalenverteller, cineast, clown, wereldverbeteraar, moralist, dichter en lopend kunstwerk met de door zijn vrouw Hella gemaakte pakken is nog niet klaar.

Psychiatrie

De Jonge is altijd het gevecht met de verwachtingen van het publiek aangegaan. Soms leidde die wisselwerking tussen artiest en publiek tot een krankzinnig resultaat. Zo hield hij in 1987 een lezing voor de stichting Psychiatrie en Werkelijkheid over afwijkend gedrag. Het publiek rekende op een vrolijke avond. De Jonge besloot echter niet aan die verwachting te voldoen. Hij kroop achter een plant en riep: “Je hoeft me niet zo aan te kijken. Nog nooit eerder een plant gezien?”

Publiek en recensenten wisten zich vaak geen raad met de onverwachte gedaantes waarin De Jonge opdook. Hij wilde zich niet bij zijn leest houden en dat werd niet altijd gewaardeerd.

Losse schroeven

Men vindt het bizar en zelfs ongepast dat een gevestigd podiumartiest zichzelf constant weer op losse schroeven zet. Men is van cabaretiers gewend dat ze naast hun theaterwerk makkelijk leesbare boekjes schrijven, maar De Jonge sprong als romanschrijver (Neerlands Bloed) het diepe in. Hij vertikte het om als acteur (in Midzomernachtdroom van Shakespeare) een rol braaf uit het hoofd te leren. Hij zette het hele stuk naar zijn hand.

Toen De Jonge na de King Learserie in september 1994, waarin hij de rol van nar had vertolkt, door het Theaterfestival gevraagd werd Minetti te lezen, een monoloog van de Oostenrijkse mopperkont Thomas Bernhard, greep hij dat aan om zijn visie op het theatervak te geven.

Minetti is een stervende acteur die beweert dat hij zijn lange, tweederangs carrière zal bekronen met een virtuoze vertolking van King Lear. De Jonge bewerkte de tekst en liet de acteur kankeren op het domme publiek, opportunistische schouwburgdirecteuren en naast hun schoenen lopende theatermakers en cabaretiers. ‘De wereld wil vermaakt worden, maar ze hoort verstoord te worden. Verstoord. Verstoord. Waar we ook kijken tegenwoordig, niets dan een amusementsmachine in de kunst­katastrofe, mevrouw.’

Thierry Baudet

De Jonge heeft nog steeds een hoop te vertellen. Als je maar goed luistert. Of het nou gaat over de lakse houding van Den Haag ten aanzien van de Groningers die lijden onder de aardbevingen, of over de krankzinnige opmerkingen van Thierry Baudet, die de kunstwereld en de media verantwoordelijk houdt voor de zogenaamd deplorabele toestand waarin Nederland verkeert.

In 2014 schreef ik naar aanleiding van de voorstelling Als je me nu nog niet kent in de Volkskrant: ‘De Jonge uitgerangeerd en niet grappig meer? Ben je besodemieterd! Deze tijd van hoogmoed en decadentie heeft een voorstelling als deze nodig. Het Nederlandse cabaret kan nog niet zonder hem.’

Daar is vijf jaar later nog steeds geen speld tussen te krijgen.

Patrick van den Hanenberg, Theaterrecensent. Beeld Maarten Bezem
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden