Opinie

‘Het is niet de eerste keer dat we ruziën over Sinterklaas’

De zwartepietendiscussie was niet het eerste verzet tegen de sinterklaasviering, schrijft religiehistorica Silke Muylaert. De traditie, die houvast biedt, blijkt hardnekkig.

Beeld ANP

Het zou er weer aankomen, de intussen aloude traditie van ruziën over de sinterklaasviering, maar Covid-19 steekt daar dit jaar een stokje voor. Premier Mark Rutte en zorgminister Hugo de Jonge kregen onlangs wel nog de vraag hoe de pieten dan nog cadeautjes konden rondbrengen met de huidige maatregelen. Ze gaan er wel een oplossing voor bedenken, antwoordde De Jonge.

Zo werd er altijd wat bedacht om het feest alsnog te laten doorgaan. Ook wanneer over Zwarte Piet discussies ontstonden. Het feest biedt immers een leuke, kleine houvast. Toen ik jaren geleden in Engeland ging wonen en mensen verbaasd en zelfs gechoqueerd zag kijken toen ik het sinterklaasfeest probeerde uit te leggen en zelfs te verdedigen, zag ik het plots wel, het probleem met Zwarte Piet. Pijnlijk.

Maar de hele discussie herinnert mij ook aan eerdere conflicten omtrent Sinterklaas. In het snel veranderende Holland werden tijdens het einde van de zestiende en begin van de zeventiende eeuw ook pogingen gedaan om de sinterklaasviering op te doeken. Dit is geen ongekend fenomeen onder historici, maar blijft relatief onbekend onder het brede publiek.

Angst of steun

De protestantisering van Nederland en de angst voor de wraak van God tijdens de Nederlandse Opstand tegen Spanje dreven stadsbesturen en kerkbesturen ertoe om Sinterklaas te verbieden. Het onderdrukken van heiligenverering was een internationale praktijk geworden in gereformeerde landen. Sinterklaas was dan ook een katholieke heilige, en die heiligenverering rook naar katholicisme, afgoderij, en Spanje.

Vele mensen lieten het niet aan hun hart komen en bleven Sinterklaas vieren. Ze kochten wat rommel voor de kleine kinderen op de markt op sinterklaasavond. Die kleine gewoonten brachten wellicht wat vreugde na jaren van tumult en grote veranderingen in de Nederlanden.

Net als toen, onderging Nederland de laatste jaren grote veranderingen in korte tijd. Deze keer veranderen globalisering, het internet en een grotere culturele diversiteit de maatschappij. Het is dan ook niet vreemd dat mensen een houvast vinden in tradities. Maar zoals bij een globaliserende maatschappij past, ontging ons sinterklaasgebeuren de wereld niet. Nederland kreeg zwaarder op z’n donder van de internationale gemeenschap dan België, terwijl het gebruik nergens meer interne kritiek gekregen heeft in de voorbije honderden jaren dan in Nederland zelf, maar dan uit protestantse hoek. Daarbij viert het allerconservatiefste deel van de Nederlandse Biblebelt om geloofsredenen sinterklaas überhaupt amper, en mag kerst eveneens niet overdadig gevierd worden.

Het is dus niet de eerste keer dat we ruziën over Sinterklaas, en het zal wellicht ook niet de laatste keer zijn, want tradities zijn gefabriceerd en aan verandering onderhevig. Elke traditie wordt niet alleen vormgegeven door het verleden, maar ook door de hedendaagse interpretatie ervan. Zo kunnen kinderen de laatste decennia hun schoentje zetten in de supermarkt.

Maar die interpretaties kunnen botsen en verschillen. Zo verschilt de traditie tevens tussen België en Nederland, waar geen rijmpjes worden gezongen of zakken met cadeautjes worden uitgedeeld op 5 december. Nee, in België wordt het schoentje steevast, samen met een biertje voor de Sint en een klontje suiker of wortel voor zijn paard, klaargezet voor het slapengaan op 5 december om dan de dag erna bij het ontwaken gevonden te worden. Lekker op z’n Belgisch, toch, met dat biertje. En ik moet jullie niet uitleggen voor wie dat biertje echt bedoeld is.

Populaire traditie

Maar tradities zijn ook een houvast voor mensen in tijden van verandering; verandering die hen soms angst inboezemt. Het is dan ook nutteloos om aan beide kanten van de discussie door te schieten, want de geschiedenis toont dat de populaire traditie zelden zomaar verdwijnt. Het zou fijn zijn als beide kanten elkaar dus een beetje tegemoet konden komen, zodat dit jaar een kantelmoment kan betekenen. Want het sinterklaasfeest zal er noodgedwongen toch al anders uitzien door de covidcrisis, en gaat daar een haan naar kraaien?

Dit is een stuk van de leden van de Amsterdam Young Academy (AYA), jonge wetenschappers verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit.

Silke MuylaertBeeld SANDER NIEUWENHUYS

Silke Muylaert, lid van de Amsterdam Young Academy en postdoctoraal onderzoeker religie en migratiegeschiedenis aan de faculteit religie en theologie van de VU.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden