Derk Sauer. Beeld Artur Krynicki
Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Het geruzie binnen Poetins inner circle is losgebarsten. De komende weken kunnen beslissend worden

PlusDerk Sauer

Derk Sauer

De wanhoop knalde door de telefoon mijn hoofd in. Eerst belde collega Julia. Ze was met haar man – die een dag eerder was opgeroepen voor het leger – zonder geld en onderdak in Istanboel aangekomen, hun tweeling achterlatend bij opa en oma in Moskou.

Daarna belde Dima – de zakenpartner van zoon Tom – vanaf het vliegveld Sjeremetova. Een paar uur eerder had ook hij zijn pavestka ontvangen en nu probeerde hij op een vlucht naar Dubai te komen. Jegor – onze marketingmanager – hetzelfde verhaal, maar dan vanuit Jerevan, Armenië. De vorige week nog gearresteerde Moscow Times-journalist Kirill belde vanuit een telefooncel in Kazachstan, alwaar hij via veel omzwervingen was beland.

Allemaal op de vlucht. Allemaal mannen met geen enkele militaire achtergrond of ervaring. Ondanks eerdere beloftes van Poetin dat alleen reservisten zouden worden opgeroepen, waren ze toch gesommeerd om zich te registreren voor het Russische leger. Het precieze getal weten we niet, maar volgens Russische onafhankelijke media hebben bijna een miljoen mannen de benen genomen. Meer dan het aantal gemobiliseerden dat wel kwam opdagen.

The Moscow Times berichtte deze week dat automonteurs massaal ontslag nemen. Het leger staat te springen om mecaniciens. Autodealers zijn verplicht de namen van hun werknemers door te geven. Vandaar. IT- bedrijven raken om dezelfde reden hun personeel kwijt.

“De stad lijkt wel leeg te lopen,” aldus mijn collega Irina, die als enige nog aanwezig is in onze newsroom. Moskou is berucht vanwege de files. “Maar nu kun je snel doorrijden,” zei Irina.

Het Oekraïense offensief in Charkov was een eerder kantelpunt in de oorlog. Nu, twee weken na het begin van de mobilisatie, is er sprake van een nieuw, misschien nog wel belangrijker kantelpunt: de magie van Poetin is verbroken.

Met de – ook nog eens chaotisch verlopen – mobilisatie heeft Poetin de oorlog naar de huiskamers in Moskou en Sint Petersburg gebracht. Tot nu toe knapten contractsoldaten uit de arme regio’s het vuile werk op. Maar de man van Julia is een succesvolle projectmanager in de bouw, Dima mede-eigenaar van een sportbedrijf. Russische banken meldden dat tienduizenden Russen zijn gestopt met het aflossen van hun hypotheek, autoleasebedrijven idem.

Kritiek op Poetin en zijn inner circle was uit den boze. Geen official of analist op de staatstelevisie haalde het in zijn hoofd om publiekelijk kritiek te uiten op het beleid. Dat was de befaamde rode lijn. Ja, binnenskamers hoorde je al maanden het gemor; geen zakenman die ik sinds de start van de oorlog sprak, had ook maar een goed woord over voor de oorlog. Maar dat hardop uitspreken – ho maar.

Deze week zette de door Moskou benoemde ‘gouverneur’ van Cherson een filmpje op Telegram waarin hij onverbloemde kritiek gaf op defensieminister Sergej Sjojgoe. “Hij zou zichzelf uit schaamte door het hoofd moeten schieten.”

Volstrekt ondenkbaar, voorheen. Sjojgoe is niet alleen defensieminister, maar ook een van Poetins beste vrienden. En daarom publiekelijk onaantastbaar.

Het zwartepieten is in alle hevigheid losgebarsten en de Kremlinfracties rollen nu publiekelijk over elkaar heen. Zelfs op de staatstelevisie uiten oorlogspropagandisten ineens openlijk kritiek. “De Russen zijn niet achterlijk,” meldde een ex-generaal en nu Doemalid. “Het wordt tijd om op te houden met liegen.”

De Tsjetsjeense leider Ramzan Kadyrov en Poetins ‘chef’ en eigenaar van het Wagner-privéleger Jev­geni Prigozjin – samen aanvoerders van de meest militante vleugel binnen het Kremlin – halen fel uit naar de generaals.

‘Trek al zijn medailles af en stuur hem met een geweer naar het front om de schaamte met zijn eigen bloed af te wassen,’ schreef Kadyrov over generaal Alexander Lapin, commandant van de verslagen troepen bij Lyman.

De kritiek richt zich nog niet rechtstreeks op Poetin zelf, maar dat is slechts een kwestie van tijd.

“Er zijn heel veel mensen in de elite die genoeg hebben van de huidige situatie. Het gevoel groeit dat Poetin over zijn houdbaarheidsdatum heen is,” zegt militair expert Mark Galeotti.

“Deze openlijke ruzies zijn nieuw, belangrijk en ongekend,” aldus de Russische politicoloog Dimitri Oresjkin. “De komende weken zijn beslissend voor Poetins toekomst.”

Wie had dat gedacht, voor de man die vaster in het zadel leek te zitten dan wie ook. De ban is gebroken. En Poetin ziet er op zijn zeventigste ineens heel kwetsbaar uit.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist bij Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden