Opinie

Herdenking Kristallnacht: 'Nog geen tegengif voor Jodenhaat'

Herdenking van de Kristallnacht blijft noodzakelijk nu nieuwe vormen van Jodenhaat in het Westen opduiken, waarschuwt Ron der Wieken, voorzitter van het Joods Centraal Overleg.

Fakkeloptocht bij de herdenking van Kristallnacht in¿Amsterdam in 2014Beeld Dingena Mol

Dit is een ingekorte versie van de toespraak die Der Wieken woensdagavond uitspreekt bij de herdenking van de Kristallnacht, woensdag precies 78 jaar geleden in nazi-Duitsland.

Vanavond herdenken wij de ­Kristallnacht. Precies 78 jaar ­geleden vond iets gruwelijks plaats, een pogrom in heel Duitsland met veel doden en ­gewonden en enorme schade.

Die nacht ontdeed nazi-Duitsland zich van zijn masker en maakte het een begin met de vernietigingsoorlog tegen de Joden. Gewone, gezagsgetrouwe burgers, onvoorbereid, onbewapend en meestal weerloos. Vluchten was vrijwel onmogelijk, doordat bijna geen land ter wereld Joden wilde opnemen. Ook Nederland niet.

Waarom is een Kristallnachtherdenking nog nodig? Er zijn twee antwoorden.

Het eerste is dat de Kristallnacht aantoont hoe snel en volledig een misdadige politieke filosofie een natie in zijn greep kan krijgen. En in het verlengde daarvan: hoe vanzelfsprekend herhaald verbaal geweld op den duur overgaat in fysiek geweld. Deze les moeten wij ter harte nemen, opdat het ons niet nog eens overkomt.

Het tweede antwoord ligt in het feit dat het specifieke waansysteem dat aan de basis lag van de vernietigingsoorlog tegen de Joden nog steeds bestaat en meer volgelingen krijgt. Dit waansysteem, de Jodenhaat, is diep verankerd in het Europese onderbewustzijn.

Veelkoppige draak
In mijn jeugd, in de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog, leek het antisemitisme getemd. Maar ik herinner me de woorden van een oude oom dat iets dat tweeduizend jaar in dit werelddeel had geheerst, niet zomaar zou verdwijnen.

Inderdaad is de veelkoppige draak van het antisemitisme geheel terug in onze Westerse realiteit. Jodenhaat kent vele vormen: de klassieke, christelijk geïnspireerde beschuldiging van godsmoord, de aantijgingen van uitbuiting en zelfverrijking, de verdenking van zucht naar wereldheerschappij en de betichting van onze raciale minderwaardigheid.

Ron van der Wieken is voorzitter van het Centraal Joods Overleg.Beeld Cindy Baar

En er zijn níeuwe vormen van Jodenhaat. In de eerste plaats het antizionisme. Velen aarzelen: men mag toch kritiek hebben op de regering van Israël? Jazeker; kritiek is de kunstmest van de democratie.

Kritiek op de Nederlandse politiek bijvoorbeeld is dagelijkse kost. Maar nooit heb ik iemand de conclusie horen trekken dat daarom de staat der Nederlanden moet verdwijnen. Het antizionisme daarentegen ijvert ervoor het Joodse volk zijn eigen staat te ontnemen, een staat die letterlijk van levensbelang is voor het voortbestaan van het Joodse volk.

Alle redelijkheid ondergeschikt
Relatief nieuw in onze streken is de islamistische Jodenhaat. Velen in de Joodse gemeenschap zijn intensief betrokken bij de dialoog met islamitische medeburgers en we ontmoeten daarin waardevolle en goedwillende ­gesprekspartners. Juist daardoor valt het ons soms moeilijk om de realiteit van de islamistische Jodenhaat te berde te brengen.

Wie echter een blik werpt op het massale en kwaadaardige antisemitisme in de Arabische pers, ziet een haat die niet onderdoet voor wat de media in het Derde Rijk vertoonden en waaraan alle redelijkheid ondergeschikt gemaakt wordt.

Getuige het absurde besluit van Unesco om de resten van onze tweede tempel niet langer als Joods te bestempelen. Net als met de ­Holocaustontkenning worden hier pogingen gedaan het Joodse volk te beroven van de geschiedenis.

Via satellieten, sociale media en extremistische predikers sijpelt het gif door naar West-Europa, waar het een vruchtbare ­bodem vindt onder jongeren van Noord-Afrikaanse en Midden-Oosterse origine. In het kielzog van die stroom van Jodenhaat laaien homo- en vrouwenhaat op. Wij in het Westen hebben daar geen tegengif voor gevonden.

Integendeel, tot in de hoogste bestuursregionen laten wij het vaak gebeuren, deels uit onmacht, deels uit onverschilligheid, deels uit cultuurrelativisme.

Het duidelijkst is dat in het onderwijs waar bij veel leraren handelingsverlegenheid bestaat. De leraar begint liever niet over de holocaust en aanverwante onderwerpen omdat een deel van de leerlingen daar niets over wil horen.

Davidster
Een Joods meisje dat bij haar rector kwam klagen over pesterijen kreeg alleen het advies haar kettinkje met de Davidster niet meer te dragen. Uitingen van Jodenhaat worden op veel scholen genegeerd en met de mantel der liefde bedekt, uit angst om een veel grotere groep leerlingen tegen de haren in te strijken.

De overheid doet veel voor de Joodse gemeenschap op het gebied van veiligheid en bescherming. Maar op het gebied van onderwijs, educatie en informatie faalt de overheid. In Nederland en in de EU. Laten onze bestuurders niet vergeten dat antisemitisme nooit alleen komt, maar altijd in zijn kielzog andere vormen van discriminatie en racisme meeneemt. ­Wérkelijke bewustwording hiervan is nodig.

Dit is een ingekorte versie van de toespraak van Ron der Wieken woensdagavond bij de herdenking in de ­Portugese synagoge.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden