Beeld Artur Krynicki

Helaas beperken complotdenkers zich niet tot het internet

PlusNatascha van Weezel

Vijf jaar geleden ontmoette ik Mohammed. Ik gaf een gastles burgerschap aan mbo-studenten en hij wist mij te vertellen dat IS was opgericht door Joden: “Ze zeggen dat moslims achter IS zitten, maar ik weet dat IS uit Joden bestaat. Hoe komen ze anders aan zoveel geld?” Terwijl ik bijna van mijn stoel viel, vroeg ik hoe hij aan zijn informatie kwam.

Hij bleek een filmpje op YouTube te hebben gezien. Die verwarde jongen geef ik wel even een lesje mediawijsheid, dacht ik. Als hij bronnen kan onderscheiden komt hij hier vast op terug.

Hoe naïef kon ik zijn? Ik had het fenomeen ‘complottheorie’ totaal onderschat. Een aantal jaar later schieten dit soort alternatieve waarheden als paddenstoelen uit de grond – veelal online. In het nieuwe dreigingsrapport waarschuwt Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding Pieter-Jaap Aalbersberg zelfs voor de gevolgen van samenzweringstheorieën.

Helaas beperken complotdenkers zich niet tot het internet. Een tijdje geleden vond ik tussen een aantal huis-aan-huisbladen als ZUID! en De Pijpkrant (dat is geen seksblaadje, maar de wijkbode van de buurt waar ik woon) een wel heel bijzondere courant: De Andere Krant.

Het ‘9/11 nummer’ bleek vol te staan met artikelen van ‘gerenommeerde wetenschappers’ over ‘de Anglo-Zio-Saoedische Deep State’ en ‘de joodse elite’. Andere edities concentreren zich op de MH17 (‘Geen Russische Boek in Oekraïne’), gezondheid (‘Weerstand tegen 5G’) en natuurlijk corona (‘De angst regeert, democratie en vrijheid onder vuur’).

Afgelopen week sloeg De Andere Krant de handen ineen met een nieuwe papieren gazet: Gezond Verstand. Naar eigen zeggen verspreidde de redactie, onder leiding van oud-NRC-journalist Karel van Wolferen, een miljoen proefexemplaren van het blad dat ook weer doorspekt is met complottheorieën: ‘CO2 is een menselijke mythe’, ‘corona een excuus om het MKB te ruïneren’ en ‘de aanslagen op de Twin Towers een voorgeschreven verhaal’.

Het is apart om te merken hoe aanhangers van al die verschillende complottheorieën elkaar vinden: van mensen die beweren dat de aarde plat is tot mensen die geloven dat de wereld wordt bestuurd door illuminati.

Sinds kort worden complotten op internet door sommige webmasters gelukkig aangepakt. YouTube en Facebook hebben QAnon in de ban gedaan. U weet wel, de extreemrechtse theorie over het satanische pedonetwerk dat door de elite wordt gerund vanuit de kelder van een pizzarestaurant. Daarentegen hebben AKO en Bruna juist besloten Gezond Verstand in het assortiment op te nemen. Moederbedrijf Audax zegt hierover: “We gaan ervan uit dat mensen zelf een mening kunnen vormen over wat we aanbieden. Zolang iets niet verboden is, kunnen we het in principe verkopen.”

Wat een slap excuus. Volgens mij is het eerder een slimme manier om een graantje mee te pikken van de laatste trend.

Ik vind de periode waarin we leven maar verwarrend. Of nee, het gaat veel verder dan verwarring. Als ik eerlijk ben: de huidige tijdgeest maakt me doods- en doodsbang.

Natascha van Weezel (34) is journalist. Elke maandag schrijft ze een column voor Het Parool.

Reageren? natascha@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden