Opinie

‘Heilig geloof in vrije markt kan ook ons land ontwrichten’

De documentaireserie Hotel Athene, over Griekenland in crisis, is een schrikbeeld volgens Olav Ulrich. ‘Het is tijd voor een radicale koerswijziging in ons land.’

Door bezuinigingen, belastingverhoging en werkloosheid kunnen veel Grieken geen zorgverzekering betalen.Beeld AFP

In de documentaireserie Hotel Athene, die sinds een paar weken wordt uit­gezonden op de NPO, laat Ingeborg Beugel zien wat de economische crisis, die in 2010 begon, betekent voor de Grieken. Het beeld dat opdoemt is beklemmend en verontrustend. Atheners bereiden thuis op een campinggasje een kannetje Griekse koffie. Ze zitten in het pikkedonker, want de elektriciteit is afgesloten. De wachtrijen in de overvolle ziekenhuizen zijn eindeloos. Mensen zijn inmiddels massaal werkloos, of dreigen dat te worden. De hypotheek kunnen ze niet meer betalen. Huizen dreigen daarom onder de kont van de bewoners te worden verkocht, op basis van wetgeving die door de trojka en de Europese Unie is afgedwongen.

Straks staan een miljoen (!) Grieken op straat, zonder toekomst. Honderdduizenden jonge en goed opgeleide Grieken hebben het zinkende schip inmiddels verlaten. De achterblijvers bijten op een houtje en bidden tot God. Ze zijn berooid en zitten klem. Wat is hun perspectief?

Er zullen mensen zijn die zeggen: ‘Net goed voor die potverteerders, die lapzwanzende ouzodrinkers met hun riante pensioenregelingen en luizenleventje. Boontje komt om zijn loontje!’ Maar zo zit dat niet. De Grieken zijn ongewild en onbedoeld aan de verkeerde kant van de geschiedenis terechtgekomen ten gevolge van het wereldwijde en hardnekkige geloof in de ideologie van de vrije markt, in combinatie met strikt monetarisme en een nietsontziend bezuinigingsbeleid.

Radeloosheid

Deze ideologie eist wereldwijd steeds meer slachtoffers. Het verschil tussen arm en rijk neemt toe. Het aantal daklozen stijgt overal. Mensen sterven op straat, van kou en honger, of ze maken er uit radeloosheid zelf een eind aan. In Frankrijk, in Chili, in het Verenigd Koninkrijk, in de VS. Overal. Wat is hun perspectief?

Eerder deze maand zagen we dat in Utrecht tientallen ouderen (waaronder een honderd­jarige) uit wooncomplex Keizershof zullen worden gezet. Niet omdat ze de huur niet hebben betaald, of zaten te lanterfanten, of te veel witte wijn zaten te slempen en voor overlast zorgden. Nee, de bewoners staan op straat als gevolg van een conflict tussen de zorgaanbieder en de verhuurder. Financiële belangen, weet je wel. De bewoners zitten klem. Wat is hun perspectief?

Tel hierbij op het gebrek aan betaalbare huisvesting. De toenemende zorg- en energiekosten, de treurige stand van zaken op gebied van onderwijs en criminaliteitsbestrijding. Trek daarvan af het reëel besteedbaar inkomen en de pensioenen, die feitelijk al tien jaar op zijn best gelijk zijn gebleven.

De uitkomst van de som: dit ontzettend gave land, waar het geld over de plinten schijnt te klotsen, staat er helemaal niet zo goed voor als sommige blije vogels ons willen doen geloven. Steeds meer Nederlanders zitten klem, 800.000 gezinnen hebben problematische schulden en het aantal daklozen is de afgelopen tien jaar verdubbeld. Wat is hun perspectief?

En dat is niet de schuld van ‘links’, of van ­‘buitenlanders’, ‘gelukszoekers’, of ‘de staatsomroep en de universiteiten’ en zelfs niet van ‘de globalisering’, zoals valse profeten keer op keer beweren.

Basisinkomen

De oorzaak van deze wereldwijde ontwikkeling moet worden gezocht in het onwrikbare geloof in de macht en kracht van de vrije markt. In de neoliberale doelstelling om de overheid en publieke diensten te marginaliseren. In het veel te ver doorgevoerde monetarisme en in een knellende begrotingsdiscipline. In het privatiseren van winsten, en het socialiseren van kosten. In de eindeloos herhaalde mantra van de ECB: bezuinigen om de overheidsfinanciën gezond maken. Starve the beast, heet dat in het neoliberale jargon. Maar wat is gezond, als mensen kapot dreigen te gaan?

Operatie gelukt, patiënt overleden. Wat is het perspectief? De tijd is rijp voor een wisseling van de wacht en een radicale koerswijziging. Centrale banken in Engeland, Noorwegen, Zweden en Duitsland bekritiseren openlijk de overheersende economische orthodoxie, die is gebaseerd op achterhaalde aannames. Stop het falende en desastreuze bezuinigingsbeleid.

Laat overheden investeren in de reële economie, in huisvesting, in publieke diensten. In het faciliteren en financieren van een voor iedereen betaalbare energietransitie. Pak belastingontduiking door grote bedrijven aan. Denk na over een basisinkomen.

En zo meer. Schep perspectief en feed the beast! Anders zitten we straks allemaal klem in Hotel Athene.

Olav Ulrich, Kok en stadsgids, in Amsterdam .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden