Opinie

'Heeft een partij een 'groot verhaal' nodig?'

Moeten middenpartijen op zoek naar een verhaal, zoals Lodewijk Asscher zaterdag stelde? Volgens John Jansen van Galen lijkt het de omgekeerde wereld.

Rob Jetten, Lodewijk Asscher en Thierry Baudet tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer Beeld ANP

"Er is geen groot verhaal, geen wenkend perspectief," zei PvdA-voorman Lodewijk Asscher zaterdag in een interview. "Dat hebben we te weinig geboden, terwijl er wel behoefte aan is."

Diezelfde dag zegt zijn VVD-collega Klaas Dijkhoff in De Telegraaf dat zijn partij 'scherpte verloren' heeft en weer 'kleur op de wangen' moet krijgen. Tegelijk sloeg Henk Otten, voorzitter van Forum voor Democratie, in NRC ­Handelsblad de spijker op de kop: "Kun jij een D66'er of een VVD'er of een PvdA'er nog uit elkaar houden? Het zijn allemaal dezelfde types."

De PvdA is dus op zoek naar 'een verhaal' en dat is al een kwart eeuw lang het geval, sedert Asschers voorganger Wim Kok in de Rode Hoed de 'ideologische veren' van de partij 'afschudde'. "Maar hij heeft ook gezegd: we hebben nieuwe ideologische veren nodig," voert Asscher nu aan. "Zijn tragiek is dat dat verhaal nooit de overlevering heeft gehaald."

Dat is nogal wiedes, want Koks ware tragiek is dat hij noch zijn opvolgers moeite deden de partij ideologisch nieuw in het pak te steken. Er verschenen daartoe diverse rapporten, het laatste onder de titel 'Van waarde' dat in 2014 de omslag van een ik-maatschappij naar een wij-samenleving wilde bewerkstelligen.

Maar al die aanzetten tot een nieuw 'verhaal' legden het af tegen de voorrang voor het technocratisch beleid en het coalitiebelang waarin het neoliberalisme leidend was.

Oefening in wanhoop
Moet de partij op zoek naar een verhaal? Het lijkt de omgekeerde wereld. Eerst is er het verhaal, dan de partij. Het verhaal van het kapitalisme is eerst verteld door Karl Marx. Daaromheen vormden zich socialistische partijen en het verhaal bleef lang geldig.

Zelfs de gematigde PvdA-premier Willem Drees zag nog altijd de rode dageraad schemeren. Daarna hield Joop den Uyl de aanhang nog vast met een nieuw 'wenkend perspectief', 'spreiding van kennis, inkomen en macht'. Sindsdien tast de partij in het duister en lopen de kiezers weg.

De PvdA hoort met D66, de VVD en het CDA tot de middenpartijen die kiezers niets meer te bieden hebben dan het beheer van de staat. Ze voelen hun leegte, die zich steeds meer wreekt via de stembus.

Dijkhoff wil nu de VVD van een partij voor de multinationals tot een partij voor de 'middenklasse' maken (waar bijna iedereen zich toe rekent). Maar als de kiezers je verhaal niet vanzelf herkennen of aanvoelen, is zoeken naar zo'n verhaal een oefening in wanhoop.

Heeft een partij een 'groot verhaal' nodig? Thierry Baudet weet de suggestie daarvan te wekken, met zijn relaas over de dreigende ondergang van de westerse beschaving. Dat perspectief trekt blijkbaar kiezers aan, die het zelfs voor lief nemen dat je nu eens voor en dan weer tegen een Nexit pleit. De SP beleefde haar succesvolste periode toen ze de strijd aanbond met de 'uitverkoop van de beschaving'.

Prestatiemaatschappij
Maar kun je van gematigde partijen vragen dat ze zulke apocalyptische beelden oproepen, of utopische heilstaten schetsen? Dat niet, maar ze kunnen wel laten zien welk soort maatschappij ze met hun dagelijkse besognes proberen na te streven.

Asscher vraagt in Het Parool om een groot verhaal voor zijn partij, maar blijkbaar moeten anderen dat verzinnen. Vorig jaar kwam hij voor de identiteit van de PvdA ineens op de proppen met het trefwoord 'zekerheid'.

Kenmerkend voor het politieke tijdsgewricht is dat het bedacht bleek door een marketingman en prompt alle propaganda-uitingen van de PvdA beheerste. In een interview met Trouw werd ­Asscher gisteren het begrip 'zekerheid' nog eens aan­gereikt, maar hij gaat er in het geheel niet meer op in.

Aan het eind van het gesprek met Het Parool laat hij nog wel even een glimp zien van zijn nieuwe, wenkend perspectief: "Wij hebben Nederland veel te bieden: meer tijd voor onze geliefden en elkaar, meer nadruk op wat ieder mens kan toevoegen met echte persoonlijke vrijheid."

Beetje newageachtig, maar het kan een beginnetje zijn - mits hij erkent dat juist de PvdA er mede debet aan is dat die ontspannen samenleving de das om werd gedaan en ingeruild is voor een prestatiemaatschappij.

John Jansen van Galen, journalist en publicist Beeld ANP Kippa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden