Plus Om de wereld

Heb uw vijanden lief

In de rubriek 'om de wereld in 800 woorden' één kwestie, twee visies: de Amsterdamse blik en een mondiale kijk op de actualiteit. Door Max Pam en Paul Brill. Deze week: genadebrood.

Wim Kok Beeld ANP Kippa

Pam

Zaterdag wordt Wim Kok (1938-2018) herdacht, de socialist die ­tussen 1994 en 2002 als minister-president twee paarse kabinetten leidde. De Volkskrant vroeg aan verschillende politici wat zij van Kok hadden geleerd. Het kortste antwoord kwam van Frits Bolkestein.

Hij zei: "Niets".

Zoiets is in de strijd met het 'van de doden niets dan goeds', maar misschien wel zo oprecht. Bolkestein onderhandelde lang met Wim Kok en Hans van Mierlo om het eerste kabinet-Kok tot stand te brengen. Zelf bleef hij als fractievoorzitter in de Tweede Kamer en zijn doorgevoerd dualisme gaf hem de faam de informele oppositieleider te zijn. Kok, die vooral steun en loyaliteit verwachtte, had daar soms moeite mee.

Historisch gezien zijn de PvdA en de VVD elkaars tegenpolen, maar in een parlementaire demo­cratie moeten tegenstanders samenwerken om aan de macht te komen of te blijven. Daar zijn talloze voorbeelden van. Zo mag het een wonder heten dat er rooms-rode kabinetten zijn geweest, terwijl papen en rooien elkaar decennialang met stenen hadden bekogeld.

In 1954 is er nog een bisschoppelijk mandement uitgeroepen waarin het de katholieken werd 'ontraden' lid te worden van de socialistische vakbond NVV en van de Vara.

Het is niet moeilijk om de ruzies in het vechtkabinet-Van Agt II terug te voeren op de frictie tussen de katholieke christendemocraat Van Agt en de gereformeerde socialist Den Uyl. Tegenover de jovia­le luiwammes Van Agt wenste de rechtlijnige workaholic Den Uyl geen genadebrood te eten, ­zodat de boel snel ontplofte.

Zelfs het Christen Democratisch Appèl is een samenstel van tegenpolen. Ik herinner me nog goed dat de schrijver Maarten 't Hart bij de oprichting van het CDA in 1980 zei dat deze partij geen lang leven beschoren kon zijn, aangezien de geschiedenis had uitgewezen dat katholieken en protestanten elkaar te veel haten om politiek door één deur te kunnen.

De praktijk heeft anders uitgewezen, al was het alleen maar omdat het CDA op een gegeven moment zo gekrompen was dat interne tegenstellingen nauwelijks nog aan de orde waren.

Wanneer coalities worden gesmeed om het land te besturen, moeten politici tegenstellingen en zelfs vijandschappen overwinnen. Zo is het huidige kabinet pas tot stand gekomen nadat D66 en de ChristenUnie hadden uitgelegd hoe afkeurenswaardig en verwerpelijk elkaars ideeën waren over euthanasie en abortus. Na maanden onderhandelen gingen ze even zo vrolijk door één deur.

In de paarse kabinetten kwamen de PvdA en de VVD bij elkaar in de slangenkuil die Binnenhof heet. Dat Bolkestein niets van Kok heeft geleerd moge zo zijn, Bolkestein heeft Kok wel 'een bekwame premier' genoemd. Zo ver heeft Bolkestein het zelf nooit gebracht.

Max Pam

Donald Trump en Ted Cruz Beeld AFP

Brill

In Nederland moeten banken en financiële instellingen een tv- of radiocommer­cial afsluiten met een kloeke waarschuwing: lenen kost geld en aan beleggingen is een aanzienlijk risico verbonden. Zo'n waarschuwing is aan mij wel besteed, maar de adverteerders gaan er blijkbaar van uit dat de meeste kijkers en luisteraars zich er niets van aantrekken.

En daar hebben ze ongetwijfeld gelijk in, want de waarschuwing in Nederland is een klein zuchtje in vergelijking met de onheilspellende teksten die bijvoorbeeld in Amerikaanse commercials voor medicijnen worden uitgesproken. Ik verbaas me er altijd weer over als ik ze in Amerika op de televisie langs zie komen.

Je ziet een vrouw die jarenlang heeft geleden aan een barstende hoofdpijn, maar die nu weer volop kan genieten van het gezinsleven en van een etentje met vrienden doordat ze een wondermiddel heeft ontdekt. Terwijl de beelden van het hervonden geluk doorlopen, begin een monotone stem in hoog tempo de mogelijke bijeffecten op te sommen.

Er kan duizeligheid optreden, misselijkheid, uitslag, haaruitval, trillende handen, hartkloppingen en als je bloed begint te spuwen kun je beter een arts raadplegen. Een afschrikwekkend geheel, maar de fabrikant mikt er kennelijk op dat al die mogelijke kwalen niet tot de kijker doordringen en dat alleen maar het gelukzalige vooruitzicht van een hoofdpijnvrij bestaan blijft hangen.

Ik moest hieraan denken toen ik zag hoe Donald Trump en Ted Cruz elkaar in de armen vielen op een verkiezingsrally in Texas, de staat die Cruz de komende zes jaar opnieuw hoopt te vertegenwoordigen in de Amerikaanse Senaat. De president kwam hem daarbij graag helpen. De senator is 'een echt goede vriend', zei de president. De vriend toonde zich zeer vergenoegd en de aanhang juichte.

In gedachten hoorde ik een stem de geschiedenis van die vriendschap recapituleren. In de campagne noemde Trump zijn Texaanse rivaal eerst een 'maniak'. Vervolgens gebruikte hij steevast de bijnaam 'Lyin' Ted', die alleen al vanwege zijn Cana­dese afkomst ongeschikt zou zijn voor het presidentschap. Ook meende hij te weten dat Cruz' vader iets te maken had met de moord op John Kennedy. Op zijn beurt betitelde de senator Trump als een 'snotterende lafaard'.

In Florida sprak ik deze week met een Republikeins Congreslid dat zich in 2016 dermate stoorde aan Trumps optreden dat hij hem openlijk de rug toekeerde, hoewel hij daarmee zijn eigen her­verkiezing in de waagschaal stelde. Hij redde het wel, ging geen zoete broodjes bakken met de president, maar stapt nu toch, sadder but wiser, uit de politiek.

Ted Cruz daarentegen keert vrijwel zeker terug naar Washington.

Paul Brill

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden