Opinie

'Geloof is een privézaak, geen overheidstaak'

Scholen moeten 'bijzonder' kunnen blijven, maar niet vanwege een religieuze of politieke grondslag, stelt John Jansen van Galen.

Iedere religie een eigen school is een reliek van de verzuiling, vindt John Jansen van GalenBeeld Koen Suyk

De Turkse troebelen stellen opnieuw de Nederlandse vrijheid van onderwijs ter discussie: is het wel een goed idee om ­kinderen thuis en op school volgens het patroon van één levensbeschouwing op te voeden? Belemmert dat de integratie niet? Moet artikel 23 van de Grondwet worden afgeschaft?

Dat artikel is volgend jaar honderd jaar oud. Ook toen al deed men in Den Haag aan 'uitruilen': onder de tijdens de Eerste Wereldoorlog afgesproken 'godsvrede' bracht de laatste liberale premier vóór Rutte, Cort van der Linden, een 'pacificatie' tot stand, waarbij links het vurig begeerde algemeen kiesrecht en rechts de hevig verlangde financiële gelijkberechtiging van openbaar en bijzonder onderwijs.

Want daarop komt die onderwijsvrijheid neer. Vóór 1917 mochten ouders wel katholieke scholen of scholen 'met den Bijbel' stichten, maar die moesten ze zelf betalen. Dat werd ervaren als een onrechtvaardige belasting op een diepgevoelde levens- en wereldbeschouwing, waarin men ook zijn kinderen opgevoed wilde zien. De protestbewegingen tegen deze 'ongelijkheid' hadden de katholieke en gereformeerde partijen de wind in de zeilen gegeven.

Artikel 23 van de Grondwet heeft in de praktijk bijgedragen aan de emancipatie van die bevolkingsgroepen. Katholieken en protestanten groeiden op in eigen kring en werden gesterkt door een gezamenlijke, door het onderwijs overgedragen overtuiging.

Het droeg echter in het verzuilde Nederland ook bij aan onderlinge vervreemding: de leden van de diverse zuilen kenden elkaar niet en wisten niet wat de ander bewoog.

Potsierlijk
Toen vanaf de jaren zestig de kerken begonnen leeg te lopen, kreeg de onderwijsvrijheid iets potsierlijks. Op den duur was nog maar een derde van de bevolking gelovig, terwijl twee derde van de scholen 'bijzonder' was. Aan veel van die scholen was nauwelijks meer iets bijzonders. Ouders stuurden er hun kinderen heen omdat ze degelijk leken of omdat ze vlak bij huis waren.

Toch hield het bijzonder onderwijs de overhand. Toen de zuilen al verbrokkeld en ingestort waren (het beeld is van wijlen D66-leider Hans van Mierlo), bleef het dak van de tempel (de bijzondere school, de omroepvereniging) er nog boven zweven, zonder contact met de aarde. In het overwegend ongodsdienstige Nederland zijn de meeste scholen op godsdienst gebaseerd.

John Jansen van¿Galen is schrijver en journalist. Hij was 25 jaar columnist voor Het Parool.Beeld Homeira Rastegar

Protestantse en katholieke scholen zijn inmiddels goeddeels lege hulzen met wat rituele franje geworden, maar islamitisch onderwijs is trouw aan zijn missie: opvoeding en scholing in godsdienstige zin.

Integratie

Bijzonder onderwijs kan op zijn best zowel het onderlinge groepsgevoel versterken als het deelnemen aan de Nederlandse samenleving bevorderen: een soort integratie met behoud van eigen identiteit op religieuze basis.

Het kan echter ook een dubbel(zinnig)e loyaliteit aankweken: aan de maatschappij en aan God, of eventueel aan andere landen met een overeenkomstige godsdienst. Dan wordt onderwijsvrijheid in potentie een splijtzwam.

Scholen moeten 'bijzonder' kunnen blijven (montessori, dalton, vrije scholen, dat draagt bij aan de rijkdom van het onderwijs), maar niet op religieuze of politieke grondslag. Aan de christelijke minderheid die hecht aan onderwijs in religie kan tegemoet worden gekomen door de garantie dat in het algemene onderwijs aandacht zal worden geschonken aan godsdiensten.

Scheidslijnen
Ik zat op een openbare school, maar kreeg godsdienstles van een dominee. Dat was niet verplicht, je mocht in die uren ook staartdelingen maken, waardoor iedereen zich toch onder het gehoor van de dominee schaarde.

Ouders die dat te schraal vinden, kunnen hun kinderen na schooltijd lessen van de gewenste geestelijke strekking laten volgen op Koran- en Bijbel­scholen, die ze dan zelf financieren. Geloof is een privézaak, geen overheidstaak.

In mijn ouderlijk huis hing jaarlijks achter het raam het affiche van de Vereniging Openbaar Onderwijs. Je ziet vrolijke jongens en meisjes - allen blank, gekleurden waren er nauwelijks in Nederland - op je af komen onder de leuze: 'Onverdeeld naar de openbare school!' Dat was en is het ideaal.

Waarom zou je tussen kinderen al scheidslijnen aanbrengen? Onderlinge verdeeldheid is er al te veel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden