Opinie

‘Geef de stad een kabelbaan cadeau’

In 2025 bestaat Amsterdam 750 jaar. Volgens Willem Wessels en Bas Dekker zou een kabelbaan over het IJ, als aanvullend openbaar vervoer, een geweldig verjaarsgeschenk zijn. 

Artist’s impression van de IJbaan. Beeld Plompmozes/UNStudio

Amsterdam, augustus 2025. Ruim tachtig meter boven het water van het IJ zien we vanuit onze kabelbaangondel de vloot van Sail Amsterdam 2025 binnenvaren. We zijn een paar minuten geleden ingestapt op het kabelbaanstation Minervahaven. Zojuist passeerden we de 130 meter hoge pijler op de strekdam langs de vaargeul van het IJ. Het 35 personen tellende gezelschap in onze gondel, waaronder burgemeester Halsema als eregast, geniet van het spectaculaire uitzicht.

Aan de rechterzijde kijken we richting Amsterdam: de NDSM-werf, de Pontsteiger, de Westertoren, de torens van Overhoeks, de hoogbouw van de Sluisbuurt op het Zeeburgereiland en in de verte IJburg en Almere. 

Aan de linkerzijde kijken we over het Westelijk Havengebied tot Tata Steel in IJmuiden met daarachter de Noordzee. Zo ontvouwt zich onder ons de levensader en ooit de belangrijkste toegangspoort tot Amsterdam: de voormalige Zuiderzee, het IJ en het Noordzeekanaal.

Een beter beeld van het jubilerende Amsterdam dat in 750 jaar uitgroeide van middeleeuwse nederzetting aan de monding van de Amstel tot de metropoolregio van IJmuiden tot Almere nauwelijks denkbaar.

De feestelijke opening van de kabelbaan over het IJ in augustus 2025 past perfect in de doelen die de Stichting 750 jaar Amsterdam zich heeft gesteld: een blijvende herinnering en een versterking van de identiteit van de stad. De kabelbaan is een duurzame openbaarvervoerverbinding en kan katalysator zijn voor verandering in het denken over mobiliteit in de toekomst. De ontwikkeling en realisering van een kabelbaan over het IJ is bovendien een burgerinitiatief.

‘Kansrijk’

In het 2015 meldden wij ons idee voor de aanleg van kabelbanen als OV over het IJ aan bij de gemeente Amsterdam. Een stedelijke kabelbaan zou een bijdrage kunnen leveren aan de oplossing van de vervoersproblemen tussen Amsterdam-Noord en de stad ten zuiden van het IJ.

Het gemeentelijke project Sprong over het IJ verzamelde de ideeën over bruggen, tunnels, IJ-passages én de kabelbaan. Hoewel een adviescommissie het idee destijds ‘kansrijk en nader te onderzoeken waard’ vond, werd een kabelbaan niet verder door de gemeente onderzocht. Door crowdfunding (duizend Amsterdammers kochten alvast een ticket voor 10 euro) en met steun van de stadsdelen Noord, Oost en West, lukte het een opdracht te verstrekken aan ingenieursbureau Arcadis.

Willem Wessels. Strategisch adviseur, bestuurslid stichting IJbaan Amsterdam. Beeld Iris Bergman

Zij beoordeelden in een ‘quick scan’ de tracémogelijkheden en de vervoerswaarde voor twee verbindingen: aan de oostkant van het aan de westkant van het IJ. Met de positieve uitkomst van dit vooronderzoek hebben wij in 2017 de medewerking verkregen van de gemeente, de vervoerregio Amsterdam, het Havenbedrijf en een aantal private partijen voor een uitgebreid onderzoek. 

Dit onderzoek richtte zich op een kabelbaan aan de westzijde van het IJ, passend in het gemeentelijke nieuwbouwproject Haven-Stad en stimulans voor de ontwikkeling daarvan.

Het onderzoek heeft aangetoond dat de aanleg van een kabelbaantraject tussen Noord (Cornelis Douwesweg/Marinahaven) en West (Minervahaven, met in een tweede fase een verlenging naar de Spaarndammerdijk/Hemknoop) mogelijk is. Er is voldoende vervoerswaarde en er zijn geen belemmeringen voor scheepvaart en luchtvaart.

Bas Dekker. Directeur van Soto Solar, ­bestuurslid stichting IJbaan Amsterdam.

Het traject verbindt de beide delen van Haven-Stad ten noorden en ten zuiden van het IJ. Een dergelijke, en voor Haven-Stad absoluut noodzakelijke, verbinding is gezien de breedte en diepte van het IJ op die plek en de hoge kosten van tunnels of bruggen op korte termijn niet haalbaar.

De IJbaan kan binnen vijf jaar voor een investering van circa 100 miljoen (fase 1) worden gerealiseerd. Er zijn wereldwijd vele voorbeelden van kabelbanen die als openbaar vervoer functioneren: in Zuid-Amerikaanse steden worden hele netwerken als stedelijk vervoer aangelegd. 

Londen kent sinds enkele jaren een kabelbaanverbinding over de Theems waarmee metrostations aan beide zijden van de rivier worden verbonden. In Portland (VS) functioneert een kabelbaan; in Göteborg is men vergevorderd.

Geen twijfel

Wij hebben nooit een moment getwijfeld. Er moest echter wel worden geïnvesteerd in het verkrijgen van draagvlak bij burgers, bedrijven, ambtenaren, bestuurders en politici. Een kabelbaan realiseren is in het platte Nederland en op steenworp afstand van werelderfgoed Amsterdam nogal een onderneming. Onbekendheid, onbegrip, cynisme, ongeloof, weerstand…

In de afgelopen vijf jaar zijn wij erin geslaagd duidelijk te maken dat we het hebben over een nieuwe, aanvullende vorm van openbaar vervoer. Geen skilift dus. Geen opzet als toeristische attractie. Geen zichtlijnen vanuit de binnenstad. Geen alternatief voor brug, tunnel of veerpont, maar een ov-project met eigen relevantie.

Het uitgebreide en positieve onderzoek door Arcadis en het prachtige schetsontwerp van Ben van Berkels architectenbureau UNStudio hebben vragen beantwoord en ervoor helpen zorgen dat veel kritiek is verstomd.  

De gemeenteraad van Amsterdam heeft op 10 juli 2019 met zeer grote meerderheid een motie aangenomen, waarin het project wordt ondersteund en het College wordt gevraagd zich in te spannen om met ons, de Stichting IJbaan, tot overeenstemming te komen over realisering.

Wanneer dat lukt in het voorjaar van 2020, is ingebruikstelling in 2025 mogelijk. Wij gaan uit van private financiering (waaronder crowdfunding) en dan hebben we een geweldig cadeau voor de jarige stad!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden