Opinie

Excuses zijn zeker níet ongepast

Republikeinse soldaten hebben Yogyakarta overgenomen in 1949. Daarbij vielen honderden doden.Beeld ANP

De excuses van de koning aan Indonesië zijn een eerste stap in de goede richting, schrijft historicus Lara Nuberg. ‘Maar niet alle erfenissen van de kolonie zijn opgelost.’

Bijna 75 jaar na het uitroepen van de onafhankelijkheid van Indonesië is het hoge woord er eindelijk uit: excuses. Koning Willem- Alexander opende het staats­bezoek aan Indonesië dinsdagochtend met die woorden. Een excuus in lijn met eerdere verklaringen van de Nederlandse regering. De koning zei daarbij in het volle bewustzijn te zijn dat de pijn en zorgen van de nabestaanden van slachtoffers van Nederlands geweld vandaag de dag nog altijd voelbaar zijn.

Direct na de woorden van de koning volgde een statement van de Federatie Indische Nederlanders, een groep mannen die stelt ‘Indisch Nederland’ te representeren. Ze schoven aan bij Radio 1 en hun verklaring werd gebruikt door verschillende media, waaronder het AD, NOS en nu.nl. Hun woorden: ‘De Federatie Indische Nederlanders is diep getroffen door excuses van de koning. De excuses zijn ongepast, omdat daarmee voorbij wordt gegaan aan het leed van Indisch Nederland, een groep die zwaar heeft geleden onder Indonesische terreur.’

Als derde generatie Indische Nederlander, maar ook als historicus, wil ik afstand nemen van deze woorden. Niet alleen omdat de fede­ratie in werkelijkheid een recent opgerichte particuliere instantie is die zich verschuilt achter een goed gekozen naam, maar vooral omdat ze een standpunt representeert dat niet past bij de historische context van de gebeurtenissen.

350 jaar onderdrukking

Natuurlijk, Indische Nederlanders, onder wie mijn eigen oma, hebben Indonesië moeten verlaten omdat zij vanwege hun politieke voorkeur (pro-Nederlands) en gemengde afkomst gevaar liepen en geen toekomst hadden in de nieuwe republiek. Echter, stellen dat met excuses aan Indonesië voorbij wordt gegaan aan het leed veroorzaakt door Indonesisch terreur, is de geschiedenis verdraaien.

Want hoe je het ook wendt of keert: waarom keerden groepen Indonesische jongeren zich na het uitroepen van de onafhankelijkheid op 17 augustus 1945 met geweld tegen iedereen die het Nederlandse gezag representeerde?

Van witte Nederlandse gezinnen tot Chinese gezinnen en pro-Nederlandse inheemse vorsten? Dat was niet omdat deze mensen gezellig vakantie vierden in de Indonesische archipel. 350 jaar van koloniaal geweld, onderdrukking en verdeel- en heerstactieken gingen hieraan vooraf.

Tikkende tijdbom

Natuurlijk is het verschrikkelijk dat duizenden burgers slachtoffer zijn geworden van dit geweld vanuit Indonesische strijdtroepen; dat geldt voor elke oorlog waarin burgers slachtoffer worden van een politieke vrijheidsstrijd.

Veel Duitse burgers hebben het ook niet verdiend om in een politieke strijd meegetrokken te worden; ook zij werden slachtoffer van het beleid van hun eigen overheid. Toch zouden we in discussies over de Tweede Wereldoorlog vreemd opkijken als Duitsland de geallieerden zou oproepen tot excuses voor burgerslachtoffers die bijvoorbeeld vielen bij de bombardementen op Duitsland. En dat was nog excessief geweld dat voortkwam uit overheidsbeleid.

De pas ingestelde Indonesische regering heeft juist altijd het geweld tegen Nederlanders veroordeeld en geprobeerd te stoppen. Als iemand excuses moet maken aan (Indisch-)Nederlandse slachtoffers aan burgerzijde, dan is het de Nederlandse overheid zelf: zij negeerde het Indonesische onafhankelijkheidsstreven al vanaf 1900 en liet haar Nederlandse burgers in de kolonie daarmee op een tikkende tijdbom leven.

Backpay-kwestie

Nederland was een bezetter in Indonesië, 350 jaar lang. Vanuit dat startpunt moeten we de geschiedenis bekijken. Diep getroffen zouden we moeten zijn om het Nederlandse overheidsbeleid, dat na 75 jaar Indonesische onafhankelijkheid eindelijk eens excuses maakt, terwijl andere erfenissen van de kolonie nog altijd niet zijn opgelost.

Ik denk hierbij aan de nog lopende rechts­zaken van Indonesische nabestaanden van slachtoffers van Nederlands militair beleid in de periode 1945-1950, de slepende Backpay-kwestie – ook wel bekend als de ‘Indische kwestie’ – en de algemene onbekendheid van Nederland met het eigen koloniale verleden en de geschiedenis van postkoloniale migrantengroepen. Daarom: deze excuses zijn een eerste stap. Een eerste stap in een goede richting.

Historicus Lara Nuberg schrijft op haar blog gewooneen-indischmeisje.nl over haar Indische identiteit en de koloniale ­geschiedenis.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden