Opinie

‘Excuses voor slavernij? Bestrijd dan ook moderne slavernij actief’

Excuses voor de rol van Amsterdam in de slavernij zijn pas van waarde als ook moderne slavernij actief wordt bestreden, aldus Viola Müller en David de Boer. 

Naar schatting leven 40 miljoen mensen in een situatie die onder­zoekers en mensen­rechten­organisaties als moderne slavernij be­stempelen.Beeld NurPhoto via Getty Images

De gemeente Amsterdam wil excuses maken voor de historische rol die zij heeft gespeeld in de slavernij en de slavenhandel. Wat betekenen dit soort excuses precies?

Enerzijds geeft de stad toe dat zij haar welvaart deels te danken heeft aan gedwongen arbeid. Anderzijds is het een verklaring dat ­slavernij een verwerpelijk instituut is dat ­steden onder geen voorwaarde behoren te ondersteunen.

Dat is een mooi gebaar. Zulke Vergangenheitsbewältigung krijgt echter pas echt kracht als Amsterdam boter bij de vis doet en consequenties aanvaardt voor het heden. Immers, ook vandaag de dag profiteren de stad en haar ­inwoners van gedwongen arbeid.

Officieel is slavernij overal ter wereld afgeschaft. Desalniettemin leven naar schatting 40 miljoen mensen (van wie een kwart kinderen) in een situatie die onderzoekers en mensenrechtenorganisaties als moderne slavernij bestempelen.

Dit omvat mensen die tot werk worden gedwongen, daar niet of nauwelijks voor worden vergoed en weinig vrijheid van beweging hebben. Zo werken miljoenen vrouwen en kinderen gedwongen in sweatshops waar ze voor een hongerloon de kleding maken die wij voor een prikje kopen in Amsterdam.

En in West-Afrika worden nog steeds kinderen verhandeld (ondanks loze beloftes tot slaafvrije chocolade van bijvoorbeeld Mars Inc.) om de cacao te produceren voor de chocoladerepen in de automaten van de UvA en de HvA.

Voortrekkersrol

De levens van deze mensen zijn in sommige opzichten vergelijkbaar met die van de tot slaaf gemaakten op de 18de en 19de-eeuwse plantages in Suriname – het soort omstandigheden waarvoor Amsterdam excuses wil aanbieden.

Excuses voor de slavernij gaan idealiter gepaard met verdere bewustwording van onze eigen consumptiepatronen. Amsterdam moet niet alleen zijn best doen om het verleden te verwerken, maar kan ook een voortrekkersrol spelen om soortgelijke structuren actief te bestrijden. Natuurlijk zijn dit soort problemen niet op te lossen op stedelijk niveau.

Amsterdam kan zijn inwoners (gelukkig) niet verbieden om wegwerp-T-shirts te kopen of Kitkats te eten, maar ze kan er wel mee ophouden deze bedrijven actief te faciliteren.

Daarin zijn al belangrijke stappen gezet; in 2017 bande de Stopera foute chocolade uit haar snoepautomaten. Een goede volgende stap zou zijn om reclames in bushokjes te weren totdat chocoladefabrikanten serieus werk maken van slaafvrije productie.

Trams zonder reclame

Denk ook aan slavernij in bestemmingsplannen. In de afgelopen jaren heeft Amsterdam een noodzakelijk verbod op nieuwe toeristenwinkels ingevoerd omwille van de leefbaarheid voor bewoners van de binnenstad. Bij toekomstige vergunningen zou de stad rekening kunnen houden met hoe grote modeketens omgaan met de leefbaarheid in kledingproductiecentra.

Houdt bijvoorbeeld Boohoo en andere snel uitbreidende fastfashionketens die geen transparantie bieden in hun productieketens buiten de stad.

Of sta tenminste niet toe dat ze de GVB-trams volledig inpakken met reclame, zoals Primark in 2016 deed. Investeer in plaats daarvan nog eens gul in trotse Amsterdamse bedrijven zoals Fairphone en Tony Chocolonely, die kosten noch moeite sparen om dwangarbeid uit de wereld te helpen.

In het najaar opent het Rijksmuseum een tentoonstelling over slavernij, een uitgelezen kans om bezoekers te confronteren met het verband tussen hedendaagse dwangarbeid en eigen consumptie. Laat het verleden een les zijn voor het heden.

Viola Müller is historicus en onderzoekt momenteel de geschiedenis van slavernij en onvrije arbeid aan het ­European University ­Institute te Florence.Beeld -
David de Boer doet een postdoc aan de UvA, ­gespecialiseerd in de Nederlandse Republiek en vroegmoderne vluchtelingenproblematiek.Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden