Koning Willem-Alexander bood Indonesië gisteren excuses aan voor het ontspoorde geweld tijdens de politionele acties.

Opinie

‘Excuses voor het hele koloniale verleden zou nogal onhistorisch zijn’

Koning Willem-Alexander bood Indonesië gisteren excuses aan voor het ontspoorde geweld tijdens de politionele acties.Beeld Instituut voor Maritieme Historie

Excuses voor het hele koloniale verleden zou nogal onhistorisch zijn, schrijft John Jansen van Galen. ‘Alle westerse mogendheden hadden koloniën.’

Driekwart eeuw nadat de nationalistische leiders Soekarno en Mohammed Hatta de onafhankelijkheid van hun land hadden uitgeroepen, heeft koning Willem-Alexander aan het Indonesische volk excuses gemaakt voor het geweld waarmee Nederland daarop reageerde. Oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot, die eerder verklaarde dat Nederland zich hiervoor niet behoeft te excuseren, noemt dit nu ‘een mooi en koninklijk gebaar’.

Toch denk ik dat Bot gelijk had toen hij aanvoerde dat men in Indonesië niet op onze excuses zit te wachten. Ik heb er ter plaatse ook nooit iets van gemerkt, evenmin als van wrok of rancune over ons gedeelde koloniale verleden. Ik hoorde zelfs jonge studenten de geduchte generaal Joannes van Heutsz prijzen als ‘de man die van ons land een eenheid heeft gemaakt’.

Het Indonesische volk telt zijn geschiedenis in veel meer eeuwen dan het Nederlandse: toen wij nog in berenvellen liepen, bestonden er in de archipel al machtige rijken, waarvan sommige zelf koloniale mogendheden waren. Het Nederlandse bewind was niet meer dan een rimpeling in de Indonesische historie.

Cultuurstelsel

Excuses dienen voornamelijk om ons eigen geweten te sussen (al zal dat niet echt helpen). De aandrang om ons tegenover de Indonesiërs te excuseren is al meer dan een kwart eeuw geleden begonnen en koningin Beatrix wilde daar ook gevolg aan geven toen zij in 1995 haar staatsbezoek aan Indonesië bracht. Dat was overigens in al die eeuwen dat Nederland er de scepter zwaaide pas het tweede bezoek van een Oranjevorst aan de archipel. Tijdens ons langdurige koloniale bewind heeft namelijk geen Oranjevorst de kolonie ooit bezocht (alleen één prins, Hendrik de Zeevaarder, zoon van koning Willem II).

Hadden de Oranjes dan geen belangstelling voor ‘ons Indië’? Dat kun je niet zeggen. Koning Willem I zag de kolonie als zijn persoonlijk wingewest en beijverde zich om de winstgevendheid ervan te vergroten, wat onder meer leidde tot de invoering van het Cultuurstelsel, gebaseerd op dwangarbeid voor inheemse boeren.

100.000 doden

Het eerste bezoek van het Nederlands koninklijk paar vond pas plaats in 1971, liefst 22 jaar na de soevereiniteitsoverdracht. Tot die tijd had de wrok over het verlies van ons mooie Insulinde en de rancune jegens de Indonesische president Soekarno dat in de weg gestaan. Het is bedroevend dat Juliana en Bernhard een staatsbezoek pas de moeite waard vonden nadat de nieuwe president Soeharto ten koste van minstens een half miljoen doden aan de macht was gekomen. Maar Nederlandse bedrijven waren er weer welkom: koningin en prins gingen er als een soort koninklijke handels­missie heen.

Beatrix wilde in 1995 excuses maken, maar daar stak de sociaaldemocratische premier Wim Kok een stokje voor. Het zou alleen maar kwaad bloed zetten. De koningin probeerde nog een verzoeningsbijeenkomst op touw te zetten van Indonesische en Nederlandse veteranen, maar dat werd een echec omdat de Indonesiërs aankondigden daar verstek te zullen laten gaan.

Nederland ging tot op heden nooit verder dan de verklaring in 2005 van minister Bot dat wij in Indonesië ‘aan de verkeerde kant van de geschiedenis’ hebben gestaan. Het klinkt vroom, maar betekent niets. Toch verschool Den Haag zich hier vijftien jaar achter, terwijl activisten en recent ook SP en GroenLinks aandrongen op excu­ses.

Is de discussie met de excuses nu beëindigd? Ik vrees van niet. Willem-Alexander biedt verontschuldigingen aan voor ons optreden in de jaren 1945-1949, toen Den Haag een geleidelijke dekolonisatie van Indonesië nastreefde die echter gruwelijk uit de hand liep met 100.000 dode Indonesiërs als gevolg (deels overigens door onderling geweld).

Moet de koning vervolgens ook verontschuldigen voor de daaraan voorafgaande drieëneenhalve eeuw van kolonialisme en imperialisme aanbieden? Dat zou nogal onhistorisch zijn: alle westerse mogendheden hadden toen immers koloniën. Ik doe graag een suggestie: bied excuses voor het Cultuurstelsel met de dwangarbeid aan, want dat was een uitwas van zijn eigen familie.

John Jansen van Galen is journalist en publicist. Hij schreef onder andere het boek Fiasco van goede ­bedoelingen over de Indonesische onafhankelijkheid.Beeld ANP Kippa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden