Opinie

'Europa moet zich bij elkaar rapen en solidariteit tonen'

De Europese landen buitelen over elkaar heen met grote woorden. Maar niemand heeft een plan voor de groeiende vraag naar asiel, schrijft Evelien van Roemburg.

Net aangekomen bootvluchtelingen op het strand bij Molyvos, op het Griekse eiland LesbosBeeld Floris Lok

Nog nooit waren er zo veel vluchtelingen en ontheemden als sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. Bijna zestig miljoen mensen zijn huis en haard ontvlucht; twintig miljoen mensen zijn daarbij een internationale grens overgestoken. De overgrote meerderheid van deze vluchtelingen - 86 procent - strandt in een buurland: Pakistan zorgt al decennia voor miljoenen Afghaanse vluchtelingen, Turkije huisvest momenteel twee miljoen Syrische vluchtelingen, één op de vijf mensen in Libanon is vluchteling.

Dat ruim vier jaar na het uitbreken van de Syrische burgeroorlog vluchtelingen verder kijken dan een uitzichtloze toekomst in een Libanees vluchtelingenkamp zou niet moeten verbazen. Ook de grove mensenrechtenschendingen in Eritrea of de rechtenloosheid in Somalië zijn niet van gister. Toch is er geen enkel plan hoe om te gaan met de toegenomen vraag naar asiel. Hoewel Europese landen over elkaar heen buitelen met grote woorden en dreigementen (Italië stuurt alle vluchtelingen door naar Noord-Europa met een reisvisum, Duitsland waarschuwt dat Schengen op de tocht staat), een echte oplossing komt er niet.

No way
Sommige politici wijzen graag op het succes van Australië, waar sinds het aantreden van premier Abbott een beleid van afschrikken is ingevoerd: 'No way. You will not make Australia home.' Weliswaar komen er geen boten meer aan in Australië, maar daarmee schendt Australië wel internationale mensenrechtenverdragen. En het land maakt zich nu zelf schuldig aan mensenhandel door mensensmokkelaars te betalen rechtsomkeer te maken. Dit maakt Australië tot een voorbeeld dat we niet moeten willen volgen.

Wat moet er dan wel gebeuren? Allereerst moeten we ervan doordrongen raken dat vluchtelingen alles zullen blijven riskeren voor een veiliger en beter leven elders. De man die van Calais naar Engeland wilde zwemmen bevestigt dit eens te meer.

Onderzoek toont aan dat hogere muren of strengere grenscontroles niet helpen - er zijn altijd zwakke plekken in die muren en er zullen altijd nieuwe routes zijn. Het is misschien geen populaire boodschap, maar het is wel de realiteit.

Alles heeft z'n prijs
Een vaak gehoord adagium is dat van 'opvang in de regio'. Dat de bedoelde regio's allang de grootste verantwoordelijkheid nemen voor de vluchtelingenopvang is desondanks helemaal niet vanzelfsprekend.
Om een beroep te kunnen blijven doen op de gastvrijheid van deze regio zullen westerse landen simpelweg meer solidariteit moeten tonen, onder andere door financiële hulp. UNHCR, de VN vluchtelingenorganisatie die deze opvang helpt faciliteren, moet echter smeken om financiering, en komt ieder jaar tekort. Als we opvang in de regio willen, moeten we daar wel voor betalen.

Solidariteit tonen we ook door de verantwoordelijkheid te verdelen. Een voorbeeld kan genomen worden aan het grootschalige hervestigingprogramma dat na de Vietnamoorlog werd opgezet. In dat kader nodigden diverse landen in totaal zeshonderdduizend Vietnamezen uit. Van dergelijke hervestiging is momenteel geen sprake; slechts twee procent van de Syrische vluchtelingen is bijvoorbeeld hervestigd, terwijl de hervestiging van kwetsbare groepen, zoals alleenstaande vrouwen met kinderen, ouderen en zieken, de landen in de regio juist ontlast en de situatie aldaar draaglijker maakt.

Vluchtelingenverdrag
Het quotum van Nederland voor uit te nodigen vluchtelingen, dat momenteel op slechts vijfhonderd per jaar staat, zou dus drastisch omhoog moeten. Daarnaast is het belangrijk dat vluchtelingen teruggaan naar het land dat ze zijn ontvlucht zodra de situatie daar verbeterd is. Het Vluchtelingenverdrag, door 145 landen ondertekend, voorziet in die mogelijkheid: wanneer de vluchtomstandigheden duurzaam en fundamenteel zijn gewijzigd, kan de vluchtelingenstatus van een persoon beëindigd worden.

In het verleden is voor vluchtelingen van de Balkan sporadisch gebruik gemaakt van deze mogelijkheid. Landen zouden dit middel meer moeten inzetten om zo plek te creëren voor nieuwe vluchtelingen.
Het wordt tijd dat Europa zichzelf bij elkaar raapt en solidariteit toont met ontwikkelingslanden die al decennia de grootste economische en sociale last dragen voor het wereldwijde vluchtelingenprobleem. Daar is leiderschap voor nodig. Vandaag, Wereld Vluchtelingendag, is de perfecte dag om dat leiderschap te tonen.

Wilt u reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.

Evelien van Roemburg

Promovenda en docent internationaal vluchtelingenrecht aan de UvA.
Beeld UvA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden