Theodor Holman Beeld Wolff

Elk idealisme is een gifpil, blijf er vandaan

Plus Column

Herdenken scherpt onze moraal. Het vertellen van verhalen scherpt onze moraal. Debatteren scherpt onze moraal. Het kijken naar films en foto's uit die tijd scherpt onze moraal. Het lezen van het Dagboek van Anne Frank scherpt onze moraal. Maar welke moraal?

Hebben al die herdenkingen mij laten beseffen: nooit meer oorlog!

Het spijt me om te zeggen, maar, ik zei het eerder, soms is oorlog voeren de moeite waard. Soms kan verzet niet zonder liquidaties in het besef dat de kans bestaat zelf geliquideerd te worden. Soms moet een leger vechten in het besef overwonnen te worden. Een gruwelijk offer, kan een daad van menslievendheid zijn.

Alles voor de goede zaak.

Maar welke zaak is goed?

Je moet daarvoor enige notie hebben van hoe je wilt leven.

Ik wil vrijheid. Een ander zal eerder kiezen voor de 'principes van karma'. Weer een ander vindt harmonie boven vrijheid gaan. Daar komen allemaal verschillenden oordelen uit over wat goed en kwaad is. Begrijp ik de moraal van de Chinees? De Indiër? De islamiet? Ken ik hun herdenkingen?

De juiste moraal, hoe toets ik die? Wanneer kom ik gerechtvaardigd in opstand? Wanneer wordt mijn persoonlijk belang het groepsbelang? Hoe zit dat precies tussen die twee?

Een studentenzolder op de Achterburgwal.

Ton vertelde over wat Henriette Roland Holst over Communisme en moraal had geschreven. Bram vertelde over Trotski en zijn geschrift Hun moraal en de onze. We vonden dat voorbeeldige polemiek. Hij haalde er Lenin bij. Uren debatteerden we of het doel de middelen heiligde. Het was de tijd van de RAF.

We meenden te weten hoe de wereld in elkaar moest zitten.

Niks werkt, achteraf, zo verwarrend als het beschouwen van de juiste moraal. Alles met 'goed' of 'juist' erin smaakt zoet, maar is vaak giftig. Zo is elk idealisme een gifpil. Blijf er vandaan.

Maar wat dan?

Zaterdag herdenk ik de Holocaust en de verzetshelden. De industriële vernietiging van de Joden omdat het 't ergste kwaad is dat we kennen, en die verzetshelden omdat ze dat niet pikten. Daaronder zaten christenen, communisten, atheïsten, zomaar studenten van goede familie. Allen met een eigen moraal.

Ze dachten goed op het juiste moment. Ze wisten hun idealisme van het gif te ontdoen.

Ik luister naar de verhalen en vraag me af of ik mijn eigen ­gifangels ken.

Ik herdenk, heb verdriet en bewonder.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.