Marcel Levi. Beeld Artur Krynicki
Marcel Levi.Beeld Artur Krynicki

Eerlijkheid duurt níet het langst

PlusMarcel Levi

Inmiddels kun je in vrijwel elke supermarkt je eigen boodschappen scannen en afrekenen zonder tussenkomst van een caissière. Voor de meeste mensen een efficiënte manier om boodschappen te doen en voor een enkeling een relatief makkelijke manier om door het ‘vergeten’ van een scannetje hier en daar niet te betalen voor winkelwaar. Supermarkten zijn niet achterlijk en hebben hiermee in hun rekenmodellen natuurlijk allang rekening gehouden en compenseren voor diefstal door de besparing op kassamedewerkers en door alle producten gewoon een klein beetje duurder te maken. En zo betalen eerlijke mensen de prijs voor de fraude van anderen.

Dat is uiteraard helemaal niks nieuws in onze samenleving. Ontduiken en ontwijken van belasting door grote bedrijven (een onbetwiste Nederlandse specialiteit) kost onze schatkist jaarlijks naar schatting 35 miljard euro en dat betekent dat kleine bedrijven en alle Nederlanders die wel gewoon belasting betalen dat bedrag compenseren omdat scholen, zorg en politie toch betaald moeten worden. Klinkt zielig, maar valt in het niet bij de tranentrekkende anderhalf biljoen euro corruptie in ontwikkelingslanden, een bedrag dat ongeveer net zo groot is als het totale bruto nationaal product van Rusland.

Nederlanders zijn gelukkig toch in grote meerderheid eerlijke mensen. Een onderzoek van Amerikaanse en Zwitserse onderzoekers onderzocht hoeveel mensen een verloren portemonnee eerlijk teruggaven. In totaal werden 17.000 portefeuilles met wisselende hoeveelheden geld en een kaartje met naam, telefoon en e-mailadres van de zogenaamde eigenaar in veertig landen gedropt en werd geteld hoe vaak de eerlijke vinder contact opnam. In Nederland was dat ruim 70 procent en ons land scoort daarin een derde plaats op de lijst van eerlijke landen alleen voorgegaan door Zwitserland en Noorwegen. In minder eerlijke Europese landen, zoals Griekenland of Italië, maar ook in de Verenigde Staten, gebeurt dat half zo vaak.

Er was nauwelijks verband tussen eerlijkheid in het teruggeven van een gevonden portemonnee en rijkdom van een land. De minst eerlijke landen in de lijst waren China, Kazachstan en de Verenigde Arabische Emiraten, toch niet de armoedigste plekjes. Interessant genoeg werd een portemonnee met meer geld vaker teruggegeven en waren in dit onderzoek mannen en vrouwen even eerlijk. Dat laatste is opmerkelijk want in andere onderzoeken lijken mannen vaker te sjoemelen met onkostendeclaraties of betrokken bij dubieuze financiële transacties.

Het is nog niet zo makkelijk om aan de buitenkant te zien of je iemand op zijn blauwe ogen kunt geloven. Mensen die niet de waarheid spreken kijken je vaak niet aan en zitten vaker aan hun neus, bril of haren te friemelen. En uit wetenschappelijk onderzoek blijkt de betrouwbaarste test voor moderne leugendetectie een subtiele vertraging van ongeveer een halve seconde bij een oneerlijk antwoord vergeleken met een respons naar waarheid. Eerlijkheid duurt dus niet het langst.

Marcel Levi is voorzitter van de raad van bestuur van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Daarvoor was hij ceo van University College London Hospitals en bestuursvoorzitter van het AMC. Lees al zijn columns hier terug.

Reageren? m.levi@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden