Opinie

‘Een wereld met kernwapens is altijd onveilig, ook zonder oorlog in Oekraïne’

De Russische nucleaire dreiging is een goede aanleiding om stappen te zetten naar nucleaire ontwapening, betoogt Jan Hoekema. ‘Dit is een gelegenheid voor Nederland om het been weer bij te trekken.’

Jan Hoekema
Op 9 december 2020 lanceerde het Russische leger in de regio Plesetsk een intercontinentale ballistische raket, als waarschuwing voor de nucleaire macht van Rusland.  Beeld AP
Op 9 december 2020 lanceerde het Russische leger in de regio Plesetsk een intercontinentale ballistische raket, als waarschuwing voor de nucleaire macht van Rusland.Beeld AP

De Russische agressie tegen Oekraïne heeft een akelige extra dimensie gekregen door de dreiging van Moskou om het kernwapen in te zetten. Het is tot nu toe gelukkig bij dreigementen gebleven, maar we hebben gezien dat we Poetins vermogen om intenties in daden om te zetten hebben onderschat.

Niemand weet hoe en wanneer de oorlog tegen Oekraïne zal stoppen en God verhoede dat kernwapens worden ingezet. Zelfs een zogenaamde beperkte inzet van een kernwapen tegen een beperkt militair doel zal vreselijke gevolgen hebben, met langdurige schade aan mens en habitat in de wijde omgeving van dat doel.

Afschrikking

De vraag is dan ook hoe daarop zou moeten worden gereageerd. De nucleaire afschrikking, sinds 75 jaar de doctrine van de Navo, heeft dan gefaald, maar wat is het antwoord? Wij zijn als Navo niet in oorlog met Moskou, al stelt Poetin het conflict met Oekraïne graag voor als een war by proxy.

Omdat Oekraïne geen Navo-lid is, is artikel 5 van het verdrag over automatische bijstand niet van toepassing. Het beste of minst slechte antwoord is vermoedelijk dat ‘we’ de bijstand aan Oekraïne nog verder opvoeren en standvastig blijven in ons voornemen om Oekraïne als onafhankelijke staat niet in de steek te laten. Daartoe hebben we ons ook verplicht in het Boedapest Memorandum van december 1993.

Risico’s

Terug naar het kernwapen. De slechtste reactie voor de VS en de Navo zou zijn om nu onze eigen nucleaire bewapening op te voeren. Dat is militair niet zinvol en heeft ernstige risico’s. Niet voor niets zeiden Reagan en Gorbatsjov ooit: ‘A nuclear war cannot be won and should therefore never be fought’. Nog maar vijf maanden geleden onderschreven alle kernwapenstaten (de P5) die uitspraak in een gezamenlijke verklaring. Het is van groot belang dat in elk geval deze notie binnenkort wordt herbevestigd, want Rusland zal hoe dan ook als kernmacht blijven bestaan. Deelname van de VS, China, Engeland en Frankrijk aan zo’n principeverklaring is van grote waarde.

Een goede plek om dat te doen is de door corona met twee jaar vertraagde toetsingsconferentie van het Non-proliferatieverdrag komende augustus. Daar zal worden nagegaan hoe de uitvoering van het verdrag over de verspreiding van kernwapens de laatste zeven jaar is geweest. Als de oorlog in Oekraïne dan nog niet voorbij is, zal dat een bijzondere conferentie zijn. Er is vrees dat er gedoe ontstaat over het toelaten van Russische diplomaten. Ik zou zeggen: over zo’n belangrijk onderwerp moet juist de hele wereld beraadslagen!

Waarnemer

Voorafgaand speelt in de derde week van juni in Wenen nog de eerste bijeenkomst van landen, die partij zijn bij het VN-verdrag Inzake het Verbod op Kernwapens (TPNW). Nederland is dat niet. De reden daarvan kan ik deels begrijpen, want het verdrag heeft mankementen, maar er is een mooie tussenweg: aanwezig zijn als waarnemer. Dat kan en mag als niet-partij: Duitsland en een paar Scandinavische Navo-partners doen dat.

Nederland was als enige Navo-lid aanwezig bij de onderhandelingen over dat verdrag in 2016, maar kon die in 2017 door gebreken in de inhoud niet ondertekenen. Dit is een mooie gelegenheid voor Nederland om het been weer bij te trekken. Minister Hoekstra, Tweede Kamer, wat let u? De Russische nucleaire dreiging is niet reden voor paniek of berusting, wel om stappen te zetten naar nucleaire ontwapening. Een wereld met kernwapens zal altijd een onveilige en gevaarlijke wereld zijn – ook zonder de oorlog in Oekraïne is die conclusie glashelder.

null Beeld -
Beeld -

Jan Hoekema is voorzitter van Pugwash Nederland en oud-lid (D66) van de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden