Patrick Meershoek. Beeld Artur Krynicki
Patrick Meershoek.Beeld Artur Krynicki

Een stadsgezicht met een luchtje

PlusPatrick Meershoek

Om een ouderwets smerig stinkende Amsterdamse gracht te kunnen ruiken, moet je tegenwoordig in Den Haag zijn. Niet aan de Turfgracht of de Bierkade, maar in het Mauritshuis, waar aan de hand van oude schilderijen en objecten een tentoonstelling is opgezet over geuren en kleuren in de zeventiende eeuw. Hoe rook dat vervlogen verleden?

Voor de tentoonstelling is een aantal geuren ontwikkeld die door middel van een dispenser bij de bijbehorende kunstwerken kunnen worden opgesnoven. Bij het Gezicht op de Oudezijds Voorburgwal van Jan van der Heyden krijgt de bezoeker de lucht geleverd die de grote schilder ook moet hebben geroken toen hij omstreeks 1670 zijn ezeltje uitklapte bij de Oude Kerk.

Het is geen geurtje om met moederdag cadeau te doen, weet ik nu. Het virus houdt de deuren van het Mauritshuis op slot, maar het museum was zo aardig om mij met de post een verstuiver op te sturen. Het fraai verpakte pompje bleek een helse walm te verspreiden die mijn comfortabele werkplek op slag veranderde in een vochtige kruipruimte.

Het is interessant hoe dat werkt. Wie naar het schilderij van Van der Heyden kijkt, voelt meteen een onbedwingbare behoefte terug te reizen in de tijd en een stukje te wandelen door die prachtige stad van vroeger. Met de geur erbij wordt die aandrang meteen een stuk minder. Stappen jullie gerust in de tijdmachine, zegt de neus tegen de andere zintuigen, ik blijf hier.

Het is niet dat de schilder de zaken mooier heeft voorgesteld dan ze waren. Van der Heyden legde ook het publieke toilet bij de brug vast dat rechtstreeks loosde op de gracht, en de straatveger die op het punt staat een hoop paardenvijgen over de kade te kieperen. Een paar meter verderop doet een vrouw in hetzelfde water de was. Trek je morgen wel een schoon hemd aan, Haesje?

De wereldberoemde grachten van Amsterdam waren in de zeventiende eeuw een open riool en een stortplaats voor afval, ook van de giftige stoffen van de leerlooiers en textiel­producenten in de stad. Op het schilderij zijn dan ook geen feestende burgers te zien in hun sloepje met een kruikje wijn: ze zouden waarschijnlijk kokhalzend over de reling hangen.

Ongetwijfeld bent u nu nieuwsgierig geworden. Hopelijk gaat het Mauritshuis snel weer open, maar tot die tijd mag ik exclusief voor onze lezers de receptuur aanbieden: neem een teiltje brak water en voeg daar urine en uitwerpselen aan toe, slachtafval, visresten, rottende groenten, paardenmest en een pluk hooi. Een paar dagen laten rusten onder een theedoek en snuiven maar.

Welkom in het Amsterdam van de zeventiende eeuw!

Patrick Meershoek is verslaggever van Het Parool en schrijft elke woensdag een column. Lees alle columns hier terug.

Reageren? patrick@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden