Opinie

'Een ngo wordt niet zomaar een bedrijf'

Minister Ploumen wil dat ngo's gaan leren van het bedrijfsleven. Dat is mogelijk, maar niet zonder forse veranderingen, schrijven Hans Valkenburg en Theo van Stuijvenberg in een opiniestuk in Het Parool

Een jongen in Zuid-Soedan sjouwt met een jerrycan met water nabij een VN-missie in de hoofdstad Juba.Beeld afp

De politiek vindt dat er meer moet worden gekeken naar het bedrijfsleven bij noodhulp en ontwikkelingssamenwerking. Een onderneming vergt echter een ander soort bedrijfsvoering dan een ngo gewoon is. Gefaseerde omvorming van organisatieonderdelen naar 'profit centers' met een commerciële focus kan hierbij perspectief bieden.

Minister Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) meldde onlangs dat ze de ontwikkelingssamenwerking op de schop wil nemen. Het moet efficiënter en innovatiever. Niet-gouvernementele organisaties (ngo's) moeten volgens Ploumen meer samenwerken met, en leren van het bedrijfsleven.

De boosdoener
Een goede suggestie. Werd het bedrijfsleven tot een decennium geleden nog vaak mede gezien als boosdoener achter wantoestanden in ontwikkelingslanden, vandaag de dag werken steeds meer (nood)hulporganisaties samen met het bedrijfsleven om hun sociale doelen te kunnen bereiken. Ze starten een investeringsfonds voor bedrijfsinitiatieven in arme landen, zijn actief met start-ups in ontwikkelingslanden of vormen zichzelf zelfs om tot sociale onderneming.

Een onderneming is in essentie altijd commercieel: gericht op het maken van winst in relatie tot het leveren van een dienst of product aan een klant. Het kan een goede zaak zijn dat ngo's meerdere inkomstenbronnen aanboren en dus ook commercieel worden, om zodoende hun doelen te bereiken en iets duurzaams achter te laten als zij weg zijn. Ondernemingen zijn uiteindelijk naar hun aard duurzamer dan ngo's. Ze worden immers opgericht voor de lange termijn.

Ngo's hebben dat oogmerk in principe niet. Daarmee staan ondernemingen per definitie dichter bij de gedachte van duurzame ontwikkeling dan ngo's. Maar vooral, een onderneming zal een sterker beroep doen op eigenaarschap en zelfredzaamheid en daarmee meer dan een ngo het beste uit de mensen zelf halen.

Knip
Een brede stroom van succesverhalen is tot nog toe echter uitgebleven. Dat is niet vreemd want de omschakeling van hulpverlenen naar ondernemen is nog jong. We moeten het een kans geven.
Maar hoe kansrijk is het? Immers, het aansturen van een onderneming vergt een totaal andere basishouding dan het aansturen van een ngo.
Een ngo is donor driven: primair gericht op het uitvoeren van de vooraf met de donor afgesproken doelen en de daaraan gerelateerde vergoeding. Bij een ngo zien we een knip tussen de klant die de dienst afneemt en de opdrachtgever die de dienst betaalt.

De Europese Unie staat als grote donor van landbouwprojecten in Afrika bijvoorbeeld niet direct in contact met de boer in Zuid-Soedan die uiteindelijk de subsidie ontvangt. Een onderneming is daarentegen 'client driven': primair gericht op de directe klant, die zowel bepaalt als betaalt. Dit resulteert in een volstrekt andere dynamiek en cultuur.

Cashflow is leidend
Een ngo committeert zich aan vooraf gedefinieerde doelen en rapporteert als zodanig. De complexe planning- en controlcyclus met een breed pallet aan te rapporteren sociale indicatoren staat centraal, evenals complexe afspraken, gemaakt met de donor, die nagekomen dienen te worden. Dit vraagt vooral om consequent, prudent en voorspelbaar optreden.

Een onderneming daarentegen moet voortdurend flexibel en innovatief op de directe klantvraag inspelen. De cash flow is daarbij leidend. En daarmee de klant die de cash levert. Zijn tevredenheid maakt de onderneming succesvol. Dit vraagt in de eerste plaats om kwaliteit en daarnaast om creativiteit om de veranderende klantvraag te blijven beantwoorden en pragmatisch handelen om uiteindelijke de klant te leveren.

Nu steeds meer ngo's willen ondernemen, is de cruciale vraag of dit wel kan. De commerciële oriëntatie is grotendeels tegenovergesteld aan de donororiëntatie. En juist dit verschil in basishouding is niet eenvoudig te overbruggen. De dominee verandert niet van het ene op het andere moment in een koopman. Dit soort cultuurveranderingen vereisen vooreerst een zorgvuldige strategische afweging en daaropvolgend een forse investering in tijd en geld. De kosten gaan voor de baat uit.
Mocht na ampel beraad een ngo deze transitie willen inzetten, dan moet als eerste dat deel van haar activiteiten die commercieel aantrekkelijk zijn, apart worden gezet. Dit organisatieonderdeel moet als profit center worden ingericht. Apart van de primaire donor georiënteerde activiteiten van de ngo, client driven, met de mensen, de cultuur en de managementinformatie die daarbij horen. In eerste aanleg met een simpel verdienmodel.

Expertise
De verhuur van een deel van het vastgoed van de ngo, de fabricage van een product of een medische behandeling kunnen bijvoorbeeld goede testcases zijn. Is dit commerciële onderdeel blijvend succesvol, dan zou de ngo stap voor stap andere werkbare organisatieonderdelen op gelijke wijze kunnen omvormen.

Dit proces vraagt overigens wel de nodige fiscaal-juridische expertise, omdat veel ontwikkelingslanden specifieke eisen stellen aan charitatieve, non-profitorganisaties.

De ervaring leert dat mensen in ontwikkelingslanden hiervoor openstaan, omdat ook zij uiteindelijk liever zaken doen dan de hand ophouden.

Wilt u reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.

Beeld Theo van Stuijvenberg & Hans Valkenburg
Theo van Stuijvenberg & Hans Valkenburg

zijn respectievelijk adviseur, investeerder en bestuurder in Nederland en Afrika en onderzoeker naar social enterprise en interim-manager, organisatieadviseur en bestuurder werkzaam in Nederland en ontwikkelingslanden.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden