Plus Om de wereld

Eén kwestie, twee visies: de monarchie en de schandalen

Eén kwestie, twee visies: de Amsterdamse blik en een mondiale kijk op de actualiteit. Deze week: de monarchie en de schandalen.

Max Pam en Paul Brill Beeld Artur Krynicki

Andrew in de bladen

Sinds monarchieën bestaan, gaan personen van koninklijke bloede vreemd, verwekken zij bastaards en veroorzaken zij anderszins schandalen die met de vleselijkheid des levens te maken hebben. Toch gebeurt het zelden dat koningshuizen ineenstorten omdat een koning(in) of een prins(es) in opspraak is gekomen voor onbetamelijk gedrag. Monarchieën verdwijnen door een verkeerde taxatie van de politieke verhoudingen en niet door het grote aantal koninklijke geilneven.

Daarom stel ik voor met een heel andere blik naar de monarchie te kijken. Monarchieën bestaan nog steeds – niet ondanks al die schandalen, maar juist vanwége al die schandalen.

Nog kort geleden schreef The New York Times ‘dat het Britse koningshuis puur amusement is geworden’. En daarin zit hem natuurlijk ook de crux. Het moderne koningshuis heeft in een parlementaire democratie geen enkele macht meer. Ja, er mag in een koets worden rondgereden, de troonrede mag worden voorgelezen, een ziekenhuis mag worden bezocht of er mag een fles champagne tegen de romp van een schip worden gesmeten. Maar zodra zich iets van enige importantie voordoet, moeten leden van het koningshuis zich op de achtergrond houden. De rest is façade en een sprookje voor en door het volk.

Ook in Nederland is de monarchie puur amusement. Kijk naar Willy & Max in Lucky TV en je weet: dit is een betere grap dan ooit door Peter Pannekoek gemaakt. Je hoeft maar één minuut naar het programma Blauw Bloed te kijken om te beseffen dat dit niet lijkt op Nieuwsuur, maar veel meer op Heel Holland Bakt.

Uiteraard worden royals, net als televisie­sterren, goed betaald. Het koningshuis is een conversation piece geworden, je spreekt erover bij het koffieapparaat, je lacht erover en verder

is er niemand die het serieus neemt. De roddelbladen bestaan niet meer bij de gratie van het koningshuis. Het is omgekeerd: de koningshuizen bestaan bij de gratie van de roddelbladen. Als die zouden stoppen met het publiceren van al die koninklijke schandaaltjes zou het gauw afgelopen zijn met de monarchie.

Zo bezien heeft prins Harry, die de roddel­bladen aanklaagt, er weinig van begrepen, terwijl prins Andrew het Britse koningshuis alleen maar een dienst heeft bewezen met zijn bespottelijk BBC-interview over zijn vriend Epstein. Iedere Engelsman praat erover, men vindt het nog zieliger voor de oude koningin, maar de monarchie afschaffen zal in geen enkel Engels hoofd opkomen. Integendeel! De schandalen horen erbij, zoals de hoeden op de renbaan van Ascot. Zij zijn puur amusement. Die sukkels daarboven in de hoogste sociale klasse maken er ook maar een potje van – net als wij. Dat is een bijkomende, maar zeer troostrijke gedachte.

Max Pam

Wallis Simpson

Observatie van een vooraanstaande Torypoliticus: ‘Vrouwen zijn niet meer dan passanten in zijn leven. De ene verliefdheid volgt op de andere.’ Dit gaat niet over prins Andrew en diens seksuele escapades, mede mogelijk gemaakt door zijn warme vriendschap met Jeffrey Epstein. Nee, hier wordt koning Edward VIII gekarakteriseerd door niemand minder dan Winston Churchill.

Even het geheugen opfrissen: Edward VIII volgde in 1936 George V op, maar raakte binnen de kortste keren in opspraak vanwege zijn verhouding met Wallis Simpson, een gehuwde en al twee keer gescheiden Amerikaanse. Een verhouding die afweek van het door Churchill geschetste patroon in Edwards liefdesleven: hij wilde niet breken met Simpson.

Anders dan de overigens sublieme film The King’s Speech suggereert, zag Churchill geen bezwaar in voortzetting van Edwards koningschap. Hij had voor vrijwel niemand ontzag, maar wel voor de persoon van de monarch, wie het ook was. Naar zijn mening lag de oplossing in een ‘huwelijk met de linkerhand’: een echtelijke verbintenis zonder dat de partner ook alle koninklijke titels en rechten verwerft.

Maar Churchill had zeer weinig medestanders. Althans niet bij de heersende klasse. Vrijwel het gehele establishment – van de Anglicaanse kerk tot het kabinet en van de adel tot The Times – was gekant tegen het huwelijk. De latere onverschrokken oorlogspremier voerde een kansloze strijd, die zijn reputatie behoorlijke schade toebracht. De nieuwe koning George VI had ook geen hoge dunk van hem, wat pas veranderde na mei 1940.

Ik memoreer dit om aan te geven dat het Britse koningshuis voor hetere vuren heeft gestaan dan de verontwaardiging die prins Andrew nu heeft gewekt met zijn miserabele optreden in het BBC-interview. Bij de crisis in 1936 stond niets minder dan het voortbestaan van de monarchie op het spel.

Natuurlijk zijn de omstandigheden volledig anders. Het koningshuis ligt onder een vergrootglas, uitglijders tellen veel zwaarder. Hoe eerbiedwaardig ze ook is, de 93-jarige koningin lijkt niet meer bij machte om de familie in het gareel te houden. Zoon Charles is een beklagenswaardig figuur. Tussen de kleinzoons lijkt het niet erg te boteren en met Meghan Markle is een huilerig type in huis gehaald (crying all the way to the bank).

Maar het is moeilijk voorstelbaar dat de Britten heuse twijfels krijgen over nut en noodzaak van de monarchie. Het land is al zo op drift geraakt. Brexit heeft diepe verdeeldheid gezaaid, beide grote partijen verkeren in een identiteitscrisis, een Klein Brittannië is niet denkbeeldig. In deze situatie geeft de monarchie houvast. Maar misschien heb ik onbewust last van Churchilliaanse eerbied voor een oud instituut.

Paul Brill

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden