Opinie

‘Durf plezier centraal te stellen in (top)sport’

De misstanden in de turnwereld leggen een probleem in de topsport bloot: gebrek aan waardering van plezier. Dat stellen Michiel van Schagen en Tim Koning, die samen een boek schrijven over de rol van plezier in talentontwikkeling.

Dat de turnbond een cultuurverandering wil bewerkstelligen, is goed nieuws.Beeld ANP

De recente onthullingen over geestelijke en fysieke vernedering van turnsters laten zien hoe veel te ver coaches en ook ouders soms gaan om talenten te dwingen tot presteren. De gevolgen zijn desastreus. Stasja Köhler, voormalig Sportvrouw van het Jaar, gooide al haar medailles weg om maar niet herinnerd te worden aan de mishandelingen. Joy Goedkoop was fysiek en mentaal op, raakte in een depressie en stopte met de sport.

Dat de turnbond een cultuurverandering wil bewerkstelligen, is dus goed nieuws. Maar onderliggend aan deze trainingsmethodes vinden we een misvatting over topsport die veel wijder verspreid is dan alleen de turnwereld.

Talenten afbeulen

Deze misstanden reflecteren namelijk het idee dat topprestaties alleen bereikt kunnen worden door talenten af te beulen. Door ze te laten afzien en tot het uiterste te pushen om te winnen. Topsport lijkt niet ‘leuk’ te mogen zijn. En plezier wordt gezien als frivoliteit die talentontwikkeling en presteren in de weg staat.

Niets is minder waar. Plezier leidt juist tot betere prestaties, overal – ook in de topsport.

Tara Scanlan, sportpsychologe aan de Universiteit van Californië, heeft jaren onderzoek gedaan naar plezier in sport. Zij concludeert dat sporters van alle leeftijden en niveaus plezier halen uit ervaringen van competentie, ontwikkeling, uitdaging, erkenning en competitie. Hierbij geeft niet het winnen van die competitie plezier, maar het aangaan van een eerlijke krachtmeting. Uit ander onderzoek weten we dat ook hard werken kan bijdragen aan plezier, net als gevoel van vrijheid en autonomie.

Dit plezier heeft op verschillende manieren een positieve invloed op de prestaties van sporters. Ten eerste helpt plezier sporters omgaan met de druk die komt kijken bij presteren op hoog niveau, onder andere doordat plezier het zelfvertrouwen vergroot. Ten tweede versterkt plezier het leervermogen. Wie plezier heeft, ontwikkelt zich sneller en kan dus in potentie een betere sporter worden. Ten slotte zorgt plezier voor meer commitment aan de sport. Sporters die minder plezier hebben, stoppen eerder.

Dit geldt zeker voor jeugdige talenten: onder kinderen is plezier de belangrijkste reden om aan sport te doen – winnen is weer minder belangrijk – en gebrek aan plezier de belangrijkste reden om te stoppen. Maar ook topsporters hebben plezier nodig als brandstof. Van Usain Bolt en Henk Grol tot Céline van Gerner en Anouk Vetter, veel noemden het verlies van plezier als een reden om (tijdelijk) te stoppen.

Deze kennis geeft de turnbond suggesties voor zijn gewenste cultuurverandering. Maar voor alle coaches, ouders en talenten geldt: durf plezier centraal te stellen in de (top)sport. Leg de focus niet alleen op winnen, maar op uitdaging en ontwikkeling – ook van de mens, zoals Mark Tuitert eerder zei. Geef sporters de positieve erkenning die we allen nodig hebben, in plaats van ze af te branden wanneer het niet gaat zoals de coach of ouder wil. En dwing talenten niet om te presteren, maar geef ze autonomie om hun eigen groei te realiseren.

Johan Cruijff

Uiteindelijk draait het in topsport om de beste willen worden. Hierbij heiligt het doel dat een coach vaak voor ogen heeft, de winst, echter niet alle middelen. Ook ontwikkelt een talent zich niet beter wanneer het wordt gedwongen of gepusht. Het tegenovergestelde, veel topatleten beoefenen sport omdat ze er plezier in hebben. Dat moet juist nu benadrukt worden.

Of, zoals Johan Cruijff al zei: “Alles wat je doet uit een verplichting heeft volgens mij ook nooit echt hoog rendement, omdat je overal plezier in moet hebben.” Precies dat plezier kan bijdragen aan een veiliger topsportklimaat waarin talenten zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Michiel van Schagen, politicoloog en docent aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Schrijft samen met Tim Koning een boek over de rol van plezier in talentontwikkeling.
Tim Koning, sport- en prestatiepsycholoog bij YAAP, coauteur van het boek over talentontwikkeling.Beeld Alexander Sporre
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden