Derk Sauer.Beeld Artur Krynicki

Duda en Poetin voeren een strijd om de geschiedschrijving

PlusDerk Sauer

Afgelopen week stond in het teken van de bevrijding van Auschwitz door Russische soldaten, nu 75 jaar geleden. De ceremonies in Yad Vashem en Auschwitz waren indrukwekkend. Het ‘nooit weer’ lag op ieders lippen en de tranen om het verschrikkelijke leed van de Holocaust waren nooit ver weg.

Maar op de achtergrond speelt zich een keiharde politieke strijd af.

Vladimir Poetin sprak in Israël, maar schitterde in Auschwitz door afwezigheid. Omgekeerd boycotte de Poolse premier Andrzej Duda de herdenking in Yad Vashem, terwijl hij wel gastheer van de bijeenkomst in Auschwitz was.

De Holocaustherdenkingen werden zo slachtoffer van een steeds fellere strijd over de geschiedschrijving van de Tweede Wereldoorlog tussen enerzijds Rusland en anderzijds Polen (en de Baltische Staten).

In Ruslands ogen – en met name die van ­Poetin – staat veel op het spel. De enorme offers uit de oorlog, de heldenrol van het Rode Leger in de slag bij Stalingrad en het hijsen van de Sovjetvlag op de Reichstag. Stuk voor stuk onderdeel van de nationale identiteit van Rusland. Het plaatste Rusland in de naoorlogse wereld in de club van wereldmachten en leverde Moskou een permanente zetel op in de VN-Veiligheidsraad. Het narratief van oorlogsheld is voor Rusland even essentieel als het nucleaire arsenaal van nu.

Oost-Europese landen – Polen voorop – knagen steeds vaker aan dit beeld van Rusland. Met name de huidige ultranationalistische premier Duda zet Polen neer als een slachtoffer van zowel Duitsland als Rusland, de landen die in 1939 Oost-Europa onderling verdeelden. Tegelijk moffelt de premier de Poolse betrokkenheid bij de Holocaust onder het tapijt.

Tot grote schrik van Poetin krijgen de Polen steeds meer gehoor binnen de Europese Unie. Het Europees Parlement nam vorig jaar nog een motie aan waarin Rusland en de nazi’s op min of meer één lijn werden gesteld waar het de oorlogsschade betrof.

Naarmate de oorlog verder uit het zicht verdwijnt, wordt het in stand houden van het beeld daarvan steeds belangrijker en de daarbij horende retoriek steeds luider.

De ironie wil daarnaast ook dat terwijl West-Europa kampt met een heropleving van het antisemitisme, juist in Rusland en Polen sprake is van een Joodse renaissance. In deze landen, met een lange geschiedenis van pogroms, voelen Joden zich veiliger dan in Parijs of Amsterdam. Het Poolse Krakau is uitgegroeid tot een cultureel, culinair en toeristisch Joods centrum en in Moskou bloeit het Joodse leven als nooit tevoren.

Geen mooier moment dan 75 jaar na de bevrijding van Auschwitz om deze heropleving samen te vieren en als voorbeeld te stellen.

In plaats daarvan vermeden Duda en Poetin elkaar en gooiden stilletjes modder over de hoofden van slachtoffers en hun nabestaanden.

Derk Sauer is uitgever van The Moscow Times en columnist van Het Parool. Hij is ook ­oprichter van de Russische krant Vedomosti en oud-uitgever van RBK Gazeta.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden