Opinie

‘Dood van Ruth Bader Ginsburg kan de VS fataal worden’

Met de dood van opperrechter Ruth Bader Ginsburg ligt de Amerikaanse rechtstaat in coma. Daarmee is de toonaangevende mondiale democratie in gevaar, betoogt Amerikadeskundige Paul Verhagen.

Rouwbeklag voor Ginsburg bij het Hooggerechtshof in Washington.Beeld Bloomberg via Getty Images

Het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten, het Supreme Court, is altijd met de politiek verbonden geweest. De dood van een van de voor het leven benoemde rechters, zelfs iemand zo invloedrijk als Ruth Bader Ginsburg (koosnaam RBG), verandert hier normaliter weinig aan.

Maar dit sterfgeval in verkiezingstijd brengt het functioneren van het hof, en daarmee de democratie zelf, in gevaar. De zittende president zal de stembusuitslag in twijfel trekken als die hem niet bevalt. Bij betwiste verkiezingen is het Hooggerechtshof de noodrem, maar dit hof is niet meer in staat die functie uit te voeren.

Scheidsrechter

De laatste ingreep van het Hooggerechtshof onder normale omstandigheden was in 2000, de strijd om hertelling van stemmen tussen George Bush en Al Gore in de staat Florida. Het oordeel ten gunste van Bush, met een stemverhouding 7-2, werd geaccepteerd. De Democraten legden zich boos en verdrietig neer bij dat besluit, hoe oneens ze het er ook mee waren. Door de dood van Ginsburg heeft het Hooggerechtshof nog slechts acht leden, en daarmee ligt een patstelling op de loer.

Een betwiste uitslag met een Hof dat geen meerderheidsoordeel kan vellen, brengt de VS in niet eerder betreden grondwettelijk gebied. Er zijn regels voor: in een verkiezing zonder duidelijke winnaar kiest het Huis van Afgevaardigden de president, en de Senaat de vicepresident. Maar wat gebeurt er als ook in het Huis en Senaat de verkiezingen worden betwist? Het Hooggerechtshof moet dan als scheidsrechter bepalen wat wel en niet door de beugel kan.

Als het Hooggerechtshof niet in staat is tot beslissen, slaat de VS een directe route in naar een volwaardige grondwettelijke crisis. Wie besluit er dan over de legitimiteit van stembiljetten via de post? Wie grijpt in wanneer stembureaus spontaan worden gesloten? Of wanneer minderheden uit de bevolking hun stemrecht wordt ontnomen? Het laatste forum om zulke conflicten te beslechten in beschaafde termen is vleugellam gemaakt. Het zijn grote woorden, maar de kans op een burgeroorlog in de Verenigde Staten is nu concreet geworden.

Is dit een pleidooi voor de wens van president Trump om zo snel mogelijk een nieuwe rechter te benoemen, 43 dagen voor de verkiezingen? Zelfs dat is geen uitweg meer. Het vertrouwen in het proces is al beschadigd. Zelfs als Trump zijn rechter mag aanwijzen, zal een besluit van 5 tegen 4 niet voldoende zijn om een brand over de verkiezingsuitslag te blussen: het is een te politiek besluit om nog legitiem te zijn.

Amerikaanse media

Toen het Hooggerechtshof in 2000 moest oordelen, was het besluit controversieel, maar met duidelijke meerderheid bepaald. De kans op zo’n consensus in 2020 is minimaal. Een vrijwel unaniem besluit is echter de enige overblijvende manier om de dreigende crisis op te lossen zonder het hof tot speelbal van de politiek te maken.

Dit onvoorstelbare, maar reële scenario maakt de verkiezingen voor het Amerikaanse presidentschap nog belangrijker. Het lot van de toongevende mondiale democratie staat op het spel. Voor beide kanten zijn de belangen dusdanig groot dat tot de laatste adem zal worden gevochten. De politieke normen die al piepten en kraakten zullen nog verder worden geschonden. De Amerikaanse media zullen overuren draaien en de grenzen van het politieke systeem zullen worden getest. De grondwettelijke sturing via de hoogste rechter is in deze periode vleugellam.

In zekere zin is dit het logische eindpunt van de politieke polarisatie die Amerika al decennia doormaakt. Vrijwel iedereen heeft er al een mening over president Trump. Fans steunen hem onvoorwaardelijk, tegenstanders kunnen hem niet luchten of zien. Amerikaanse politiek gaat niet meer over het vinden van het politieke midden, maar over het vernietigen van de tegenstanders. Dat zou Amerika fataal kunnen worden. President Lincoln waarschuwde er al voor: “A house divided against itself, cannot stand.”

Paul VerhagenBeeld -

Paul Verhagen is Amerikadeskundige en ­auteur van Het Amerikaanse presidentschap: Het machtigste ambt ter wereld

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden