Opinie

'Domweg legaliseren is geen alternatief voor het gedoogbeleid'

Cyrille Fijnaut pleit voor een realistisch cannabisbeleid, en wil de valse tegenstelling tussen legaliseren en verbieden vermijden. Maar de coffeeshop moet weg.

Een klant rookt een joint in coffeeshop GreenHouse in Amsterdam. Beeld anp

Hij is niet meer in dienst bij de universiteit in Tilburg, maar Cyrille Fijnaut (68) heeft er nog een kantoortje, volgestouwd met documenten en boeken over zijn 'hobby's' als het kansspelbeleid en Europese veiligheid.

Ook het softdrugsbeleid houdt hem al decennia bezig. Met zijn Belgische collega Brice de Ruyver schreef hij er het boek De derde weg over, dat deze week uitkwam. Het is een gedegen beschrijving van de ontwikkelingen in Europa en de Amerika's, en een oproep om beleid te voeren dat afscheid neemt van simpele retoriek en illusies.

'In het boek herhaal ik de centrale these van de Wickersham Commissie, die in 1931 heeft onderzocht of men in de Verenigde Staten door kon gaan met de Drooglegging. Kun je in een democratische rechtsstaat een controversiële wet die op steeds minder steun kan rekenen en die op vrij grote schaal wordt overtreden, en met een door misdadigers beheerste zwarte markt, overeind houden? Op dat punt zijn we met het cannabisbeleid ook aanbeland.'

Volgens u is het gedoogbeleid mislukt. Waardoor komt dat?
'De bedenkers van het gedoogbeleid dachten dat de drugshandel kleinschalig zou blijven, dat er niemand rijk van zou worden. Dat is wel anders gebleken. De overheid was heel terughoudend om te handhaven. En men dacht buitenlandse drugsconsumenten met de Vreemdelingenwet te kunnen weren. De afschaffing van de Europese binnengrenzen was niet te voorzien.'
'Het basisidee was echter niet zo verkeerd. Want waarom moet de overheid mensen voorschrijven wat ze wel of niet kunnen gebruiken, ook al is dat middel riskant?'

Is de volksgezondheid nu de grootste zorg, als het om cannabis gaat, of criminaliteit?
'Volksgezondheid moet de invalshoek zijn van het beleid; cannabis is een riskant middel. Het aantal verslaafden is gestegen. Bij de 14-tot 16-jarigen zit Nederland Europees gezien in het bovenste segment. Misschien is een vorm van beschikbaarheid en normaliteit ontstaan, waardoor jongeren vinden dat cannabis roken moet kunnen. Ik vraag me wel af of er genoeg aan preventie wordt gedaan.'

Wat is uw alternatief voor het gedoogbeleid?
'Domweg legaliseren is er helemaal naast. Op deze voet doorgaan kan niet. Ons idee is de thuisteelt toe laten op kleine schaal. Misschien moet persoonlijk gebruik ook in de vorm van clubs mogelijk worden. Een stap verder is een productie- en distributiestelsel van cannabis opzetten. Maar dat is zeer controversieel.'
'Zelfs als men de dingen wil die we voorstellen, kan Nederland dat niet alleen. Het moet met de Europese Unie, met goede afspraken met de buren. Dan kan eventueel een discussie op gang komen in de Verenigde Naties.'
'Denk ook niet dat dan alle problemen opgelost zijn. Er blijft een gigantische wietteelt over, ook voor de export. Er zal een zware capaciteit van de overheid moeten zijn voor toezicht en controle op het toegestane deel en om de illegale teelt klein te houden.'

Legalisering heeft volgens u pas betekenis als daar allerlei regelingen aan verbonden zijn.
'Legaliseren is een lege doos, kretologie. Je moet zeggen wat je dan doet. Maar je kan niet reguleren zonder te legaliseren. En dat loopt op tegen de internationale verdragen tegen de drugshandel.'

Worden die internationale verdragen in de praktijk niet al uitgehold?
'Ik ben voor handhaving van verdragen, waarom sluiten we ze anders? We willen geen bananenrepubliek worden. Al heeft Nederland niet voorkomen dat er een grote stroom drugstoeristen kwam nadat het verdrag van Schengen was gesloten. Dat was tegen de toezeggingen en zeer kwalijk.'
'Maar gezien de ontwikkelingen in Europa, de Verenigde Staten en Uruguay is aanpassing van de verdragen niet uit te sluiten.'

Aan welke termijn moeten we denken?
'Het zal niet makkelijk zijn om in de EU tot één positie te komen. Maar de nieuwe Europese Commissie zal een initiatief moeten nemen. Daarom komt dit boek ook in het Engels uit.'

Een groep gemeenten, waaronder Amsterdam, roept om een experiment met wietteelt, met burgemeester Paul Depla van Heerlen op kop. Een goed idee?
'Ik weet dat er in Heerlen een groot probleem met de wietteelt is, in delen van de oude mijnstreek is een illegale economie ontstaan. Maar zijn oplossing kan ik niet delen. Hij denkt dat hij het verdrag zo maar opzij kan zetten. Het is raar dat hij het coffeeshopsysteem in stand wil houden. De coffeeshops zijn veel te groot geworden, voor een product dat ook riskant is. Cijfers uit Amsterdam en elders wijzen uit dat er veel coffeeshops zijn met criminele banden. Moet de overheid die gaan bevoorraden? Daar heb ik grote moeite mee.'

U schrijft dat we zo snel mogelijk van de coffeeshop af moeten. Ook als er geen alternatief is?
'Het kan niet acuut, al zou je het willen. Daar gaan jaren overheen. Maar ondertussen kan de sector wel gesaneerd worden. Gek genoeg hebben de lokale autoriteiten zich meer dan eens gek laten maken door de coffeeshopeigenaren. In Maastricht zeiden ze: als jullie ons sluiten, ontstaat er een grote ondergrondse handel. Maar in de buurlanden zijn drugs bijna net zo makkelijk te krijgen.'

U bent positief over het beleid dat coffeeshops alleen ingezetenen toelaten. Zou dat ook in Amsterdam moeten?
'In het zuiden heeft het prima gewerkt. In Amsterdam is niet zo'n stroom mensen die enkel en alleen naar een coffeeshop komen. Ik kan burgemeester Van der Laan begrijpen dat hij heeft gevochten voor een uitzondering. Maar dat jarenlang is uitgevent dat je in Amsterdam kunt kopen en roken, vind ik niet zo'n goede reclame. Nu wordt ook in Amsterdam het aantal shops verminderd. De cannabissector was een heilige koe, maar is dat gelukkig niet meer.'

Cyrille Fijnaut. Beeld Hollandse Hoogte
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden